10. sunnudagur í kirkjuári 2008, Stykkishólmur

 

            Hér ræðir Matteus um sín eigin trúskipti. Réttilega, en þó ekki með of mikilli áherslu, dregur hann upp mynd af þeim mikla mun sem er á einlægu kalli Drottins vors til hans, hornrekunnar í þjóðfélagi Gyðinga, og tilfinningaleysi hins opinbera Gyðingdóms eins og hann birtist í persónu faríseanna.

            Í augum Matteusar var hér um náðarkall að ræða og hann fann undir eins að þörfin til að svara þessu náðarríka og dásamlega kalli Drottins kviknaði í sálu hans.

            Aðeins þrjú orð, og hann yfirgaf tollbúð Rómverjanna. Kannski hafði hann séð eitthvað til starfa Drottins vors í tengslum við fyrstu lærisveina hans sem komu frá Kapernaum. En kannski hafði honum verið sagt frá honum, því hann var sjálfur í tengslum við almenning og opinberir starfsmenn sem þurfa að hafa samskipti við meirihluta íbúanna, eru fljótir að aka seglum eftir vindi. Hann kom Rómverjum að góðum notum því hann vissi hvað var á seyði hjá almenningi, en það gátu þeir sjálfir naumast vitað. Miklu algengara var að halda veislur í húsum sínum þar austur frá en í Evrópu nútímans. Þess vegna kom talsverður fjöldi tollheimtumanna, starfsbræðra hans, til hans, en þeir voru undrandi á því að hann hafði gengist Jesú svo skyndilega á hönd. Þeir vildu komast að því sjálfir hvað hefði gerst (en ólíklegt verður að teljast að hann hafi sagt þeim allt). Sennilega vildu þeir líka sjá með eigin augum hvort hann hefði breyst. Þeir voru allir útskúfaðir af hinum Gyðingunum og því leituðu þeir eftir félagsskap hver við annan. Kannski voru kynni þeirra svo náin, eða höfðu verið það, að þeir gátu leyft sér að stríða honum ofurlítið. Með því hefðu þeir getað sýnt honum að þeir hefðu áhyggjur af honum eftir að hann tók þessa ákvörðun sína á svo skjótan hátt. Kannski hafa sumir þeirra orðið vitni að þessu öllu.

            Caravaggio, hinn mikli málari hinna heilögu, málaði nokkrar myndir um þessi umskipti hans og píslarvætti í kirkju heilags Loðvíks af Frakklandi í Róm. Hann málaði mynd þar sem Jesús horfir hvössum augum á Matteus undir glugga nokkrum og bendir á hann. Matteus skilur hvað er að gerast en hinir skilja greinilega ekki hvað á sér stað og allt er þetta mikla drama liðið hjá á örfáum sekúndum.

            Matteus slæst því einnig í hóp þessara lærisveina. Hann var sennilega mjög skynsamur maður og vanur því að færa bókhald. Sá hæfileiki hefur ekki verið ósvipaður og sá maður þarf að hafa les öll rit Gyðinga til að finna spádómana um Messías. Sú kenning er afar líkleg að fyrsta guðspjall Matteusar hafi verið lítið annað en röð texta sem lærisveinarnir gátu notað þegar Gyðingarnir og rabbínarnir og aðrir spurðu þá. Við höfum kannski öll tekið eftir því að sérstakar tilvísanir til Gamla testamentisins sem hægt væri að líta á sem spádóma  um eðli og starf Messíasar er fjölmargar að finna í þessu guðspjalli hans eins og það hefur borist okkur í stækkaðri mynd. En í því gætu verið leifar hins eldra guðspjalls, sem líklega var skrifað á arameísku. Í guðspjallinu er einnig að finna listræna kafla sem sýnir að höfundur hefur verið hvorttveggja, skynsamur og listrænn. Stórkostlegur inngangskafli guðspjallsins að fjallræðunni sýnir þetta, einkum ef litið er á hann í samhengi við allt efni fjallræðunnar. Þá er sagt frá samskiptunum við faríseana á dramatískan hátt, og er þetta einn þeirra. Loks er þar fjöldi dæmisagna sem allar eru sagðar á hnitmiðaðan hátt. Og ekki nóg með það, heldur blandast þær atburðunum. Hann sagði þær allar eftir minni og fór jafnan eftir aðstæðum á hverjum stað. Síðan safnaði Lúkas þeim saman eins og þar væri um samhangandi ferð að ræða, sem nú var orðin táknræn, frá Galíleu til Jerúsalem. Frásögn hans af handtöku og þjáningum Jesú er einstaklega ríkuleg.

            Menn geta ekki ritað slíkar frásagnir nema þeir búi yfir mannlegu og listrænu innsæi, og er þar hið fyrrnefnda mikilvægara.

            Lokaorð hans sem hann mælti af munni fram í eigin húsi við máltíðina eiga við Jesú. Meðal þeirra voru einnig þeir sem þjóðfélagið hafði útskúfað, og þar kom því vel í ljós skilningurinn á gamla lögmálinu, en kreddufesta þess og hræsni þeirra sem stýrðu því opinberlega hrakti hann sennilega frá samkunduhúsinu. Allt þetta gerðist til undirbúnings því að hann fengi köllun frá Jesú, og fram kæmi hið nýja lögmál kærleikans sem leiddi til sannrar sælu. Þetta er aðeins einn þáttur í frásögn guðspjallsins sem hefur áhrif um allan heim. En allur heimurinn hafði fengið fregnir af furðulegri heimsókn vitringanna til Jerúsalem og leit þeirra að Jesú. Hann átti ekki í miklum erfiðleikum með að finna Messías, því að Messías hafði útvalið hann og gefið til kynna útvalningu sína á honum með því að horfa djúpt í augu hans og hjarta og mæla aðeins þrjú orð. Þeim gleymdi hann aldrei síðan. Amen.