15. sunnudagur í kirkjuári 2010, Stykkishólmur

 

      Drottinn vor hafði nána vitneskju um uppruna og inntak Móselögmálsins; hann var Orð Guðs en lögmálið voru tjáning þess. En lögvitringurinn þekkti orðalag lögmálsins en skildi ekki anda þess; hann komst ekki að kjarna þess og það varð ekki heldur hluti af honum.

      Upphafsorð  hans sýna að hann bjó yfir ákveðinni réttlætiskennd sem átti við þegar um viðskiptasambönd var að ræða en gilti síður á þessu svæði trúarinnar þar sem leyndardómar og eilíf gildi komu við sögu. Hann ræddi um að öðlast eilíft líf og bjóst við að fá að heyra um örugga aðferð til að öðlast eilíft líf  með því að vinna ákveðin verk. „Hvað á ég að gera?“ Jesús innti hann eftir hvað ritað væri í lögmálinu og maðurinn var svo vel að sér um aðra Mósebók að hann gat sagt frá því sem segir þar um boðorð Guðs og þá ást sem allir verða að bera til hans. Hann vissi einnig um hin boðorðin og það sem sagt er í þriðju Mósebók um að menn skuli elska náungann jafn mikið og þeir elska sjálfa sig.  Fjórum öldum síðar komst heilagur Ágústínus að því á snjallan hátt að ef menn elskuðu ekki sjálfa sig elskuðu þeir ekki heldur aðra og að á sama hátt væri sjálfsþekking einnig forsenda þess að menn kæmust til þekkingar á öðrum. Þá hafði hann í huga að þá aðeins þegar menn gerðu sé grein fyrir innviðum eigin sálar og hvernig hún tengdist öðrum mönnum, gætu menn kynnst þeim og lært að elska þá. Í öllu þessu var greinilegt að lögvitringurinn þekkti lögmálstextana og var ljóst mikilvægi sjálfskærleika og sjálfsþekkingar þegar sinna skyldi þessu mikilvæga verkefni. En hættur voru á hverju strái þegar menn reyndu allt til að öðlast eilíft líf þar sem menn „öðlast samtímis öll gæði.“

      Drottinn vor vissi allt um það sem fylgdi þessu tvöfalda boðorði og gaf svar sem telja mátti endanlegt: „Far þú og ger hið saman og þá munt þú lifa [að eilífu]!“ Þetta lokasvar var rétt, eins og sást á framhaldinu. Lögvitringurinn bjóst ekki við fyrirmælum heldur gerði hann ráð fyrir snjöllum, akademískum umræðum tveggja sérfræðinga í Móselögum og sagði: „Hver er þá náungi minn?“ Sennilega bjóst hann við umræðum þar sem hægt yrði að þróa röksemdir og leiða málið á ókunnar brautir svo unnt yrði að sjá snilli ræðumanna. Kannski yrði hægt að skilgreina „náungann“ eins og  „sóknaraðili“ og „varnaraðili“ myndu gera fyrir dómi. Lögspekingurinn hefur ef til vill gert ráð fyrir því að ef fyrir lægi nákvæm skilgreining á hugtakinu „náungi“, væri auðvelt að svara spurningunni um skyldurnar við náungann. Skipti til að mynda máli hversu lengi menn höfðu þekkt viðkomandi þegar kærleikurinn var annars vegar? Hægt væri að ganga út frá þessari líkamlegu og andlegu „nánd“ og þróa samræðurnar út frá tengslum hennar við kærleikann til náungans.

      Drottinn vor var þeirrar skoðunar að það væri mun mikilvægara að tengja þennan kærleika  raunverulegum þörfum þar sem hjálpar væri að vænta. Drottin vor leit ekki svo á að huga bæri að því hversu lengi eða vel menn þekktu viðkomandi heldur tók dæmi af manni sem þurfti raunverulega á kærleika að halda og þeir sem sýndu hann voru algjörlega ókunnugir menn sem hann hafði aldrei áður hitt og myndi líklega aldrei hitta aftur. Aðstæðurnar kröfðust tafarlausrar hjálpar handa manninum sem ræningjarnir létu eftir dauðvona á leiðinni til Jeríkó. Prestur nokkur og Levíti vildu ekki hjálpa honum og forðuðust einnig að koma nálægt honum. Sumir búa yfir þessum veikleika: þeir vilja ekki vera nálægt, hvað þá heldur hjálpa sjúkum og þurfandi mönnum. Maðurinn hefði dáið ef hann hefði verið látinn liggja þarna. Samverjinn sá aðeins sár hans og lemstraðan líkama og þá örvæntingu sem því fylgdi. Kannski komst hann öðru hverju til meðvitundar og gat ekki einu sinni í huganum mótað orðin: „Vill ekki einhver miskunna sig yfir mig?“ Kannski voru haukar og hrægammar þegar farnir að hringsóla yfir honum. Þeir fundu blóðlyktina og skynjuðu að hann var að dauða kominn á þessari eyðimerkurleið sem lá ofan frá hinni svölu Jerúsalem niður að skrælnaðri eyðimörkinni neðar í Jórdandalnum.

      Samverjinn var lífsreyndur raunsæismaður, hann vissi ekki aðeins hvað  hafði gerst heldur hvað sennilega myndi gerast og að mannlegt líf er verðmætt. Hann hafði með sér ólífuolíu sem hægt væri að nota sem smyrsl og einnig vín til að hreinsa sárin – en þessu hafði heilagur Bernharður eitt sinn líkt við gjafir Heilags anda, „þolgæði“ og „ótta Drottins“ enda eru þessar gjafir höfugar og sótthreinsandi en hinar gjafirnar (og þær voru fleiri) voru huggandi og styrkjandi. Hann setti manninn á sinn eigin eyk og flutti hann að næsta gistihúsi. Hann fékk gestgjafanum peninga og bauðst til að borga meira þegar hann kæmi aftur á þessar fjölförnu slóðir.

      Allt það erfiði sem Samverjinn lagði á sig var aðeins mögulegt fyrir sakir kærleikans. Lögspekingurinn var samþykkur því og veitti þar með innsýn í félagsleg viðhorf sín og eigin vanrækslu hvað það snerti. Þess vegna gat Drottinn vor sagt, einfaldlega og með auðskiljanlegum orðum: „Ef þú vilt elska náunga þinn skalt þú ávallt gera eins og þessi utangarðsmaður sem sýndi manni nokkrum, sem hann hafði aldrei áður séð, umsvifalaust kærleika sinn.“ Amen.