Annar sunnudagur almennur í kirkjuári, Stykkishólmur 2005

 

          Í guðspjalli síðasta sunnudags sagði frá því er Jóhannes skírari skírði Jesú, en guðspjallamennirnir Matteus, Markús og Lúkas skýra frá þessu. Enginn þeirra var viðstaddur skírnina. Matteus var tollheimtumaður í Galíleu fyrir rómversku yfirvöldin; hann hafði enn ekki hlotið köllun. Markús, sem skráði endurminningar Péturs, var fylgismaður Rómverja. Læknirinn Lúkas hafði ef til vill snúist til gyðingatrúar áður enn hann varð kristinn. En Jóhannes var viðstaddur, en hann var þegar orðinn lærisveinn Jóhannesasar skírara, og hann ritaði guðspjall þessa dags. Þar sýnir hann viðbrögð Jóhannesar skírara sem birtast hvað ljósast í áköfu augntilliti hans.

          Frá fyrstu orðum hans er ljóst að hann hafði talað við Jóhannes (og ef til vill aðra) um hinn Eina sem koma myndi eftir hann. Fyrst talar hann tungumál fórnarinnar, tungumál prestsins, föður síns. Honum hefur verið sagt frá þeim sem myndi koma og vera þögull sem lamb og kvarta ekki. Hann muni verða drepinn og honum fórnað sem friðþægingarfórn, svo að syndir heimsins yrðu að engu.

          En þetta er meira en myndlíking sem sýnir mann sem er einstaklega laus við sjálfsupphafningu. Hann átti sér fyrra líf. „Eftir mig kemur maður, sem var á undan mér, því hann er fyrri en ég.“ Þetta hafði hann áður sagt Jóhannesi.

          Hann sagðist ekki þekkja hann. Af því drögum við þá ályktun að hann hafi ekki vitað að þetta væri hans eigin frændi. Þegar Jóhannes skírari hafði fengið köllun sína vissi hann að hann myndi skíra iðrandi karla og konur áður en hann kæmi. Og hann beið eftir þeim sem hann vissi að myndi koma.

          Miklir andlegir viðburðir eru ekki kynntir með orðum og staðfestir með orðum. Þeir eru kynntir sem atburðir og staðfestir sem atburðir. Sannleikur boðskapar engilsins til Maríu var staðfestur með þeirri staðreynd að Elísabet var þegar gengin með í sex mánuði. Þetta sýnir að hér var spádómur á ferðinni. Spádómur er ekki aðeins forsögn um atburði sem í vændum eru. Hann er í grundvallaratriðum opinberun stórkostlegra hluta frá Guði sem eru óþekktir á annan hátt en eru staðfestir með tákni. Þeir eru svo mjög umvafðir návist Guðs að þeir draga til sín þá sem hafa góðan vilja, þá sem Guð hefur útvalið til að ganga inn í þennan heim æðri raunveruleika sem er ofar mannlegum víddum tíma og rúms.

          Nú opinberar Jóhannes skírari nokkuð sem hann segir að hann hafi ekki áður sagt Jóhannesi og ef til vill öðrum. Þetta, að hann gat þagað yfir þessu stórkostlega leyndarmáli, var tákn um hinn guðdómlega kraft sem stýrði honum. Boðskapurinn var fyrst og fremst ætlaður honum einum. Og nú hefur það verið staðfest og honum finnst hann mega opinbera Jóhannesi spádóm sinn og guðdómlega staðfestingu hans.

          „Sá sem þú sérð andann koma yfir og nema staðar á, hann er sá sem skírir með Heilögum anda.“ Jóhannes segir svo frá  rétt áður: „Ég sá andann koma ofan af himni eins og dúfu,og hann nam staðar yfir honum. Sjálfur þekkti ég hann ekki...“ Hann sagði ekki „Ég þekkti ekki frænda minn“, sem vel getur verið að hann hafi séð áður og vitað að var frændi hans. Hin mikilvæga staðreynd er að hann þekkti hann á andlegan, óskeikulan hátt, og hann skírði hann til að greiða götu hans. Og hann hélt áfram og sagði: „Þetta sá ég, og ég vitna, að hann er sonur Guðs“.

          Þessi orð höfðu djúpa merkingu. Þarna var maðurinn sem var sonur Guðs. Ekki maður sem var öðru vísi en maðurinn sem hann hélt hann vera. Það væri ruglingslegt og óskiljanlegt. En hann var maður sem hélt áfram að vera maður en var samt á mannlegan hátt sonur Guðs. Hann varð ekki sonur Guðs fyrir það að Heilagur andi kom yfir hann og hélst þar í mynd dúfu. Hann var ekki ættleiddur sonur Guðs heldur var hann alltaf sonur Guðs, var til á undan Jóhannesi skírara jafnvel þó að hann hafi verið getinn sem maður seinna en hann og fæðst á eftir honum. Skírarinn hafði fengið að sjá guðdómlegt eðli hans áður en Drottinn hóf störf sín. Fylgismenn hans komust  seinna að raun um það smám saman af ýmsu sem þeir sáu, að hann var sonur Guðs, líkt og Pétur játaði í hans nafni, og í nafni allra postulanna í byggðum Sesareu Filippí.

          Dúfan merkir anda Guðs í líki dúfu. Návist anda Guðs, annaðhvort við skilyrði sem eru æðri en veraldlegt ljós, eða birtast fyrir djúpt og ómótmælanlegt innsæi, birtist oftar en einu sinni í opinberunum Gamla testamentisins. Þar var andi Guðs sem ljúfur andblær við hellinn á Hórebsfjalli að kalla til Elíasar.

          Dúfan táknar sakleysi og einfaldleika. Orðið er sjaldan notað í Gamla testamentinu, og aldrei á þann hátt að það táknaði guðdómlegan anda í þekkjanlegu, sýnilegu formi. Minnst er á dúfuna sem Nói sendi frá örkinni til þess að sjá hvort hún sæi nokkurs staðar land – og víkingarnir sáu af breytni fuglanna hvar land var að finna. Einnig er getið um dúfur á nokkrum stöðum í Sálmunum. Í Sálmi 55 segir: „Ó að ég hefði vængi eins og dúfan, þá skyldi ég fljúga burt og finna hvíldarstað“: Þetta er merki um óumræðilega þrá eftir sálrró hjá þeim sem er haldinn miklu óyndi. Í inngangi að Sálmi 56 segir: „Til söngstjórans í Jonathelemrechokim“. Þarna hefur þýðandi einfaldlega umritað samsett orð: „Til söngstjórans í Jonathelemrechokim“. Önnur túlkun gæti verið að það væri nafn á lagi en sá sem ekki finnur andlegar kenndir að baki annarrar þýðingar hlýtur að vera einkar tilfinningadaufur: „Dúfan í fjarlægum eikilundi“.

          Jesaja túlkaði eitt sinn hryggð sína með orðunum „Ég kurraði sem dúfa“ (38, 14). Jeremía segir íbúum Móabs að fara burt úr borgum sínum og taka sér bústað líkt og dúfurnar í klettaskorum í fjöllunum (48, 28). Hósea spámaður segir að ætt Efraíms sé orðin „eins og einföld, óskynsöm dúfa“ (7, 11).

Þá eru eftir þrjár tilvitnanir í Ljóðaljóðin. Þar segir brúðurin um hinn guðdómlega elskhuga: „Dúfan mín í klettaskorunum, í fylgsni fjallhnúksins, lát mig sjá auglit þitt, lát mig heyra rödd þína! Því að rödd þín er sæt og auglit þitt yndislegt“ (2, 12). En brátt kveður elskhuginn yndislegi dyra og segir: „Ljúk upp fyrir mér, systir mín, vina mín, dúfan mín, ljúfan mín“ (5, 2) en þegar hún loks opnar dyrnar er hann farinn og skilur hana eftir með óendanlega djúpa þrá. Og á þriðja staðnum lýsir brúðguminn dásemdarfegurð brúðarinnar eftir að hún hefur lýst jafnræðinu sem ríkir milli þeirra með orðunum: „Ég heyri unnusta mínum, og unnusti minn heyrir mér“ (6, 3) og hann segir, líkt og hann ausi hana hinu hæsta lofi: „Ein er dúfan mín, ljúfan mín“ (6, 9). Bæði brúðurin og brúðguminn lýsa hvort öðru sem „dúfu“. Á þennan hátt getur dúfan orðið einskonar samkomustaður himins og jarðar, og heldur þeim jafnframt saman eins og á jafnræðisgrundvelli. Ef Jóhannes hefði ekki lýst Kristi sem brúðgumanum og sjálfum sér sem vini brúðgumans (3, 29), hefðum við hikað við að leita til skýringanna í Ljóðaljóðunum.

          Sakleysi brúðarinnar og brúðgumans, sem hefur líkst sakleysi dúfunnar, sýnir augljóslega algjöran fullkomleika brúðarinnar og að í þeim hafa himinn og jörð stofnað hjónaband sem vara mun að eilífu, því að hjónabandi Krists og kirkju hans er greinilega hægt að líkja saman við einingu dúfnanna því að Kristur hefur veitt því nauðsynlegt sakleysi. Jóhannes skírari undirbjó þessa einingu þegar hann hvatti fólk til afturhvarfs. Og Kristur mun skíra til þessarar einingar í Heilögum anda, sem birtist við þetta tilefni og fullnar og fullkomnar athöfnina, og hann mun upphefja kirkjuna og sameina hana sjálfum sér, svo að dýpsta eðli hennar muni ekki vera tvær dúfur heldur ein, orðin ein fyrir Heilagan anda; og í henni er Kristur upphafinn til fulls mikilleika Messíasar. Allt þetta er hægt að lesa úr því er Kristur kom á jörðu og var hér áfram sem Kristur í líki dúfu Heilags anda sem skírði hann með sjálfum sér svo að hann gæti skírt aðra í sakleysi dúfunnar í hinum sama Heilaga anda. Amen.