16. sunnudagur í kirkjuári 2005, Stykkishólmur

 

            Guðspjall síðasta sunnudags byggðist á dæmisögi um sáningu og hvernig sáðkornið frjóvgast og vex í samræmi við ástand þess jarðvegs sem það fellur í.

            Nú  gefur Drottinn okkur þrjár dæmisögur í viðbót sem grundvallast á sáningu. Í þeirri fyrstu hafði gagnslausu og jafnvel hættulegu illgresi verið sáð meðal hveitisins, og heitir það á grísku zizania, og tares (rýgresi) á ensku. Íslenskur læknir sem ég þekki hefur kynnt sér hvað zizania var og komst að því að það gæti, einkum í rúgi, framkallað „ergotisma“, eða grasdrjólaeitrun, sem veldur samdrætti í slagæðum sem leiðir til dreps; en jurtin getur einnig leitt til þess að brauð verður myglað, sem aftur getur leitt til sjúkdóma.

            Náttúrlegur óvinur eða illviljaður maður hefur sáð illgresi í hveitið. Reyndir þjónar húsbóndans, sem eru stoltir af ástandi jarðvegsins sem þeir rækta, tóku strax eftir þessu. Þeir vilja ná illgresinu út. En landeigandinn hugsar málið betur. Þar sem rætur rýgresisins og hveitisins erum samanfléttaðar er ekki hægt að rífa það upp nema valda um leið miklum skemmdum á hveitinu, og því verður að leyfa þeim að vaxa upp saman. Á uppskerutímanum gefst aftur tækifæri til að skilja þau að og þá verður rýgresið ekki farið að bera fullan ávöxt.

            Málið snýst um að koma á jafnvægi góðra og slæmra áhrifa nú og á uppskerutímanum. Landeigandinn, sem hefur ákvörðunarvaldið, kýs að bíða. Þetta gefur góða mynd um það hvernig ber að bregðast við hinu illa. Bein árás er ekki alltaf besta leiðin. En til þess að koma auga á það verða menn að hafa þá lífsreynslu sem gerir þá færa um að dæma rétt. Það kostar talsvert hugrekki að bíða fram í lok sprettutímans, einkum ef unnt er að vinna talsvert gagn með því að eyðileggja plöntuna á fyrstu vaxtarstigum hennar. Þetta var áður en til komu sigti sem hægt var að nota til að flokka fræið áður en því var sáð, og er þetta ekki vandamál nú.

            Með hliðsjón af þessu er ef til vill nauðsynlegt að leyfa einstaklingi, jafnvel nákomnum okkur, að ganga í gegnum skaðlegt samband ef það má verða til þess að viðhalda sambandinu við hann í framtíðinni. Hversu oft myndast þessar aðstæður í fjölskyldum? Þess vegna er nauðsynlegt að reyna að kynnast fólki vel, því í nútímanum ber mikið á því að menn fjarlægist hver annan eða hneigist til veraldlegs umstangs og komi ekki fram við aðra eins og einstaklinga sem þeir þó sárlega þarfnast. Því, líkt og ég sagði í prédikun nýlega, við höfum öll þörf fyrir einhvern sem trúir á okkur. En í  stað þess að fullyrða þetta og bjóða fram hjálp okkar sjálfbirgingslega, verðum við að rækta sambandið því þó að það sé jafn veikt og kóngulóarvefur er það þó mótaðilanum sannarlega mikilvægt. Svolítil nærgætin ábending getur nægt til þess að bjarga einhverjum sem er okkur kær frá illgresinu sem ógnar lífi hans.

            Svo við höldum okkur við máttugt vald náttúrlegs vaxtar, þá fellur dæmisagan um mustarðskornið nákvæmlega að þessu sem ég hef nú lýst. Við sjáum hvernig stórir hlutir geta vaxið upp af jafnvel hinu minnsta sæði; hvernig mikil mannleg afrek geta sprottið af litlum ábendingum ef gildi þeirra er metið strax að verðleikum. Ef ábendingin er lítil þá kemur ekki til vandræða. Ef við búum yfir náttúrlegri visku, en sérstaklega ef við búum yfir andlegri visku , þá mun það lita öll okkar sambönd, jafnvel án þess að við áttum okkur sjálf á því hvað við gerum. Við skulum aldrei halda að orðafjöldinn skipti máli þegar við reynum að gera gott: eitt eða tvö orð, svo að segja gegnsýrð af reynslu og kærleika, geta verið allt sem þarf. Og hver getur sagt hvers konar trjágróður muni spretta upp af þessum kynnum sem stundum verða fyrir tilviljun, þegar einhver les sál okkar, jafnvel þegar við erum ekki meðvituð um það, og styrkist í góðum ásetningi sínum því hann styrktist af því?

            Og þá snýr Drottinn sér að því að ræða brauðgerð á heimilinu, því oftast er sú tegund brauðs betri en brauð frá bakaranum þar sem mér virðist almennt gæta hjá bökurum hvar sem er í heiminum að þeir skera frekar niður en hitt. Undantekningin eru þó baguette-brauðin frönsku og  ítalska Casareccio-brauðið sem bakað er í steinofnum, þar sem smáspýtur eru vandlega höggnar í smátt.  Í báðum tilvikum sjást áhrif gersins í tiltölulega stórum loftbólunum í brauðinu sem ævinlega er hulið stökkri og bragðmikilli skorpu.

            Þannig höldum við frá fremur hættulegu illgresi til gæðabrauðs, því hollt og gott brauð er það sem keppt er að á endanum. Og það fer eftir því hve mikið er vandað til kornræktarinnar og mjölsins sem notað er að lokum.

            Það var fullkomlega viðeigandi að Drottinn vor skyldi nota brauð í kvöldmáltíðinni og lýsa sjálfum sér sem brauði lífsins. Og sannarlega er aðeins gott brauð þess verðugt að það sé notað í altarisgöngunni, ekki gamalt brauð heldur ferskt, jafnvel þó að  það sé í litlum hostíum. Því brauð táknar alla þá mannlegu vinnu sem hefur farið í að búa það til og það er helgað með því. Og við helgumst með því að neyta þess í altarisgöngunni því að fyrir orð prestsins gjörbreytist brauðið og verður að Honum og mynd þess upphefst til hins helgasta raunveruleika: uppsprettu allrar helgi. Amen.