17. sunnudagur í kirkjuári 2009, Stykkishólmur

 

            Ekki lagði Drottinn vor alla hluti að jöfnu. Hann leitaði einsemdar til að tengjast betur hinum tveimur persónum guðdómsins sem hann var algjörlega sameðlis að guðlegri náttúru og gegnsýrðu hver aðra. Það var innri leyndardómur Jesú. Ekki þarf að velkjast í vafa um að þar var um að ræða gagnkvæma og óendanlega þekkingu og kærleika í dýrð, sem birtist í manninum Jesú, og María gaf sýnilegt og jafnvel snertanlegt form í hinni guðdómlegu nærveru. Greinilega hefði nærvera hans verið fyrirboði hins endanlega dóms yfir öllum því nærvera hans meðal annarra manna laðaði suma að en hratt öðrum frá. Og Jesús tók öllu því með jafnaðargeði sem gerðist í návist hans.

            Hann vildi hafa lærisveina sína hjá sér og tók þá með sér upp á fjallið þar sem hann vildi vera einn en þangað sneri hann aftur er lærisveinarnir voru farnir yfir á hinn bakka vatnsins. Þeir sneru sér í hjarta sínu aftur til hans og lögðu á minnið sérhvert orð sem fram gekk af munni hans. Þessi orð glötuðust ekki framtíðarkirkjunni.

            En þar sem Guð er nærstaddur í mannlegri mynd er atburðunum breytt í helgisiði, í tilbeiðslu. Tími, athygli og mannlegt erfiði beinist þá að Guði. Innri hindranir þessarar einbeitingar koma við það í ljós og þeim er þá rutt úr vegi svo að Guð geti talað inn í hjörtu hlustenda sinna með sínum eigin orðum, og fyrir návist hans dvelur eining guðdómsins með Föðurnum og Heilögum anda djúpt í hjörtum þeirra. Jóhannes tengir þennan atburð, líkt og svo marga aðra atburði í guðspjalli sínu við gyðinglega hátíð, að þessu sinni páskana, en það var einmitt sá tími þegar grasið var farið að spretta á jörðinni, löngu áður en heyskapur hófst. Þess vegna fór vel um fólkið þegar það settist. Brauðið sem margfaldaðist á svo undursamlegan hátt var fyrirboði ósýrðu brauðanna sem borðuð voru á þessum tíma, en þó ekki að öllu leyti, því þau stóðu í sambandi við Elísa, en hjá honum varð veigaminna kraftaverk. Við getum sagt að það hafi verið spámannsbrauð en ekki prestabrauð. Fáfarnar slóðir voru löngum griðastaðir spámanna, því þeir leituðu þagnar svo að þeir gætu verið þeim mun opnari fyrir hinum guðdómlega boðskap sem þeim var sendur – og fylgdi oft í kjölfar atburða þar sem þeir sáu guðdómleg tákn og túlkuðu þau þannig að menn skildu hvað þarna gerðist. Þetta voru spámannleg tákn. Og þarna var brauðið því gefið í óbyggðunum til marks um einingu við spámanninn og í gegnum hann við Guð, en þó að brauð þetta líktist öðru byggbrauði varð það, fyrir margföldunina, líkt og brauð frá himnum. En þetta var ekki eingöngu brauð sem þó hefur verið grundvallarfæða hinna hungruðu, því þegar við bættust fiskarnir var hægt að slá upp veislu. Þó að máltíðin hafi verið einföld og fábreytt var þó nóg handa öllum svo að þeir leifðu miklu, en ekki sakir þess að fólkið bæri ekki virðingu fyrir matnum, heldur af því að fólkinu leið svo dæmalaust vel í návist Drottins vors. Líkt og þið hljótið öll að vita var gríska orðið um fisk, „ichtys“, í upphafi tákn um styttingu heitis Drottins vors: „Jesús Kristur, Sonur Guðs Frelsara“, og vísaði þar með til altarissakramentisins. Kjöt þarfnaðist matreiðslu, en fiskinn, líkt og þann úr vatninu, mátti baka eða steikja með hraði, jafnvel bera hann fram kaldan og borða seinna. Þá var allt borðað nema beingarðurinn og þær leifar sem fuglarnir hreinsuðu upp handa sjálfum sér og ungum sínum í hreiðrunum.

            Þetta varð nú að helgisið sem allur beindist að síðustu kvöldmáltíðinni sem enn var ókomin með altarissakramenti sínu, og Drottinn þakkaði Föðurnum fyrst. Síðan fór brauðið og fiskarnir um hendur hans eins og framlenging sköpunarinnar, en hendur hans höfðu á miklu stærra sviði mótað og búið til sköpunina, allt niður í smæstu smáatriði – líkt og þessa fæðu, sem var fæða handa mönnum, en sköpuð þar og þá. Þegar maðurinn snýr sér til Guðs lýsir hann því yfir að hann reiði sig fullkomlega á Guð skapara í öllu sem hann er, öllu sem hann gerir og öllu sem hann á. Þeir voru farnir að finna til hungurs sem skapaðist aðeins af löngun þeirra til að gera hinn ósýnilega Guð sýnilegan, en um leið var það áminning til fjöldans um að daglegt brauð þeirra var undir Guði komið, og rétt nægði þeim en ekkert umfram það. Hið ofurefnislega brauð Faðirvorsins í honum var sameinað vissu hans um að eilífðarverund hans væri fullkomlega háð eilífðarverund Föðurins. Það var tjáð í Faðirvorinu og það átti hann sameiginlegt mönnum sem þurftu að leita sér daglegs brauðs og daglegrar fæðu. Og það var ofurefnislegt af því að svo miklu var safnað eftir á og sett í geymslu. Hver lærisveinn tók sína körfu og fyllti hana af bitum sem eftir voru en varð að safna saman, enda hluti af helgisiðum þakkargerðarinnar.

            Mannfjöldinn var hinn rólegasti og suma var jafnvel farið að dreyma um að þessi maður kynni að geta orðið konungur. Það var fullkomlega ógerlegt að þeirra skilningi en hann myndi í raun verða konungur fyrir sakir sársaukafullra þjáninga sinna. Þeir hefðu ekki getað skilið það fremur en Pílatus þegar þeir mættust fyrst, þó að hinn síðarnefndi þyrfti að hugsa sig rækilega um og yrði jafnvel smeykur yfir orðunum: „Ert þú konungur?“ „Þú segir það...“

            Kannski gaf hann lærisveinum sínum ákveðna bendingu með höfði eða höndum, sem merkti: „Látið mig einan; fylgið mér ekki eftir; haldið aftur yfir vatnið“ – og máttur hans hélt aftur af þeim og mannfjöldanum svo að hann gæti farið einn upp á fjallið þar sem hann yrði fjarri mönnum en nálægur hinum tímalausu persónunum. Og mannfjöldinn, sem nú var farinn að dreifa úr sér, hlýtur að hafa verið andlega nálægur honum lengi eftir það, sumir meira en aðrir. Amen.