18. sunnudagur í kirkjuári 2005, Stykkishólmur
Fyrsta versið í guðspjallinu þarfnast skýringa.
Í upprunalegu grísku gerðinni stendur einfaldlega: „Þegar Jesús heyrði um þetta“. Menn geta svo spurt sig hvort rétt sé að telja að þetta vísi til dauða Jóhannesar skírara. Reyndar er skýrt frá dauða Jóhannesar skírara innan sviga í Matteusarguðspjalli. Það er hluti af hinu sögulega samhengi. Í frásögninni er Heródes Antípas, fjórðungsstjóri í Galíleu og Peræa, að ræða um Jesú (Peræa var landsvæði austan við Jórdan, í raun aðskilið frá Galíleu, og Tíberías í Galíleu, ekki miklu sunnar og vestar við vatnið var höfuðborg hans): „Um þessar mundir spyr Heródes fjórðungsstjóri tíðindin af Jesú. Og hann segir við sveina sína: „Þetta er Jóhannes skírari, hann er risinn frá dauðum, þess vegna eru kraftarnir að verki í honum“ “. Jesús hefur heyrt þetta, að Heródes hafði vitneskju um hann. Þetta krafðist íhugunar, því þó að skilningur Jesú væri skarpur varð hann þó að fara í gegnum þetta ferli á mannlegan hátt. Annars staðar minnist hann á Heródes Antípas, þegar hann var varaður við að Heródes vildi hann feigan. Hann hafði þessa hótun að engu en sagði: „Segið refnum að ... ég haldi áfram því það væri eigi rétt að spámaður dæi utan múra Jerúsalems“. Augljóslega hafði Jesús metið Heródes rétt. Hann hafði haldið Jóhannesi föngnum í kastalavirki sínu í Machaerus, sem var í suðurhluta Peræa, nálægt Dauðahafinu, og þar hafði Jóhannes verið tekinn af lífi.
Þess vegna hélt Jesús í „óbyggðan stað“ með lærisveinum sínum, einhvers staðar nálægt vatnsbakkanum, og ekki allt of fjarri; sennilega á öðrum stað á vesturbakka vatnsins. Ef Heródes Antípas hafði heyrt af honum, þá var hér um bráða hættu að ræða og hann yrði að íhuga hvað hann ætti að taka til bragðs næst, þó að hann vissi að nokkur tími myndi líða uns hann héldi innreið sína í Jerúsalem.
En fólkið vissi hvert hann færi og fylgdi honum eftir á hægri ferð hans á bátnum og hélt sig skammt undan. Fólkið varð vart við brottför hans og það kom fótgangandi og þjáðist sakir matarskorts. En Jesús hrærðist til meðaumkvunar með fólkinu vegna þess að það trúði á hann og vegna sjúkdóma þeirra, en hann læknaði marga þeirra á meðal.
Þegar því var lokið grátbændu lærisveinar hans hann um að senda fólkið annað í matarleit, því þeir vissu að þeir hefðu hvorki mat né peninga sem dygði til að metta fimm þúsundir manna auk kvenna þeirra og barna.
Jesús vissi fullvel hvað hann sagði þegar hann skipaði þeim: „Gefið þeim sjálfir að eta! ... Komið með fimm brauð og tvo fiska.“ Nýsprottið gras var hvarvetna svo snemma sumars. Hann, meistarinn, tekur stjórnina og segir fólkinu að koma og setjast í grasið.
Það sem á eftir kemur líkist útdeilingu altarissakramentisins, en þó ekki alveg, því þar er ekkert vín og altarissakramentið var stofnað við páskamáltíð hans fyrir handtöku hans, þjáningu og krossfestingu. Við skiljum af mörgum atriðum að hann var brauð lífsins. Hérna gefur hann brauð himnanna, því hann lítur upp til hins himneska Föður og blessar það. Það er blessað í nafni alls guðdómsins, en hann er sýnilegt verkfæri hans. Hann starfar sjálfstætt: Hann er sýnilegur og guðdómur hans er óaðgreinanlegur frá Föðurnum og hinum Heilaga anda, sem hafa í sameiningu sent hann, sem er andi kærleikans milli þeirra, kærleika sem mun að endingu sigra heiminn. Þarna, með honum, í honum og umhverfis hann er nærvera guðdómsins; guðdóms gyðinga, sem nú opinberaðist í fyllingu sinni og sínu sanna eðli. Ekki sem krefjandi fórn; ekki skelfilegur, ekki hikandi, heldur fullkomlega meðvitaður um sjálfan sig og óendanlegt vald sitt í sýnilegu formi manns sem fæddur var af mey frá Galíleu. Nú birstist honum allt í skíru ljósi. Það var alltaf í ljósi guðdómsins, en nú birtist þetta honum í mannlegu ljósi og í guðdómlegri og óeigingjarnri gjöf.
Allt í þrenningunni er gjöf – sjálfsgjöf, en án hennar væri ekkert annað til að gefa. Það sem hver einstaklingur á og gefur, er gjöf eins til annars. Því ekki var sköpunin, eftir að hún var sköpuð, látin um ssig sjálf, heldur var hún stöðugt varin og endurnýjuð, svo að hinar guðdómlegu persónur, sem eitt sinn spruttu frá hinum, eru ekki eins og þær voru. Að undanskildum Föðurnum, sem var uppspretta alls guðdómleika sem bæði gefur allt og þiggur allt að gjöf, er hver þeirra meðtakandi, ótengdur tímanum, alls þess sem hann er frá hinum, en þeir eru allir gefendur sem ótengdir eru tímanum. Og þannig getum við skoðað þetta úr fjarska, hinn eilífa ferskleika Guðs sem birtist í eilífri æsku hans. Hver þeirra er ekki eitthvað sem hægt er að bæta einhverju við, heldur myndi hver þeirra ekki vera neitt ef ekki væri fyrir það sem hann þiggur frá hinum. En hann er ekkert og þetta er veruleiki hans. Því er hægt að segja um hverja persónu guðdómsins: „Ég er sá sem ég er“, eða einfaldlega „Ég er“. Eða eins og Jesús segir um sjálfan sig: „Á undan Abraham var ég.“
Hér er sameiginleg gjöf, sem bregst við óeigingjarnri birtingu guðdómlegrar persónu og hinum allsausa Kristi, brauðið sem fólkið þarfnaðist er orðið til úr engu en fyllt fullkominni sjálfsgjöf hinna þriggja persóna Guðdómsins hverrar til annarrar. Ekkert er í samræmi við magn hjá mönnum, líkt og tómið fyrir sköpunina, því fimm brauð og tveir fiskar voru ekki nema svona rétt til að sýna hvernig brauð lítur út ásamt nýjum, söltuðum og þurrkuðum fisknum. Þetta var gamall matur, leifar frá fyrri máltíðum eða frá því í gær, en hann var ferskur og heilnæmur.
Og þannig voru allir ánægðir yfir þessum mat sem var skapaður, og kom frá uppsprettu sem var engin í sjálfri sér, án sjálfsgjafar guðdómsins sem hann var skapaður úr. Ánægja mannfjöldans sést á því að hann gat nærst af svo skjótlega framreiddri máltíð, en brauðið og fiskurinn var borið fram af alúð.
Og af hinni himnesku gnægð var meira en nóg.
Sérhver postulanna tólf bað um eða fékk lánaða stóra tágakörfu sem brakaði hæglega í undan þunga innihaldsins og hreyfingum þeirra sem söfnuðu þessu saman.
Þetta var sýnilegt tákn um sköpun matar, sem fólkið borðaði að mestu leyti en sumu var þó leift vegna matvendni, en fólkið var nú búið að gleyma hungrinu því það var satt.
Fólkið hafði hlotið gnægð þar sem ekkert var, skapaða af nægtaborði Guðs. Það snýr aftur til háttbundinna hljóða matarundirbúnings, matarneyslu og þrifa. Loks verða þeir allir, og það verðum við líka, að mæta hinum skapandi Guði – sem skapar úr engu og er sjálfur, í þrenningunni, fullkominn þiggjandi þess sem hann er frá hinum, og fullkominn gefandi þess. Amen.
18. sunnudagur í kirkjuári 2005, Stykkishólmur
Fyrsta versið í guðspjallinu þarfnast skýringa.
Í upprunalegu grísku gerðinni stendur einfaldlega: „Þegar Jesús heyrði um þetta“. Menn geta svo spurt sig hvort rétt sé að telja að þetta vísi til dauða Jóhannesar skírara. Reyndar er skýrt frá dauða Jóhannesar skírara innan sviga í Matteusarguðspjalli. Það er hluti af hinu sögulega samhengi. Í frásögninni er Heródes Antípas, fjórðungsstjóri í Galíleu og Peræa, að ræða um Jesú (Peræa var landsvæði austan við Jórdan, í raun aðskilið frá Galíleu, og Tíberías í Galíleu, ekki miklu sunnar og vestar við vatnið var höfuðborg hans): „Um þessar mundir spyr Heródes fjórðungsstjóri tíðindin af Jesú. 2Og hann segir við sveina sína: „Þetta er Jóhannes skírari, hann er risinn frá dauðum, þess vegna eru kraftarnir að verki í honum“ “. Jesús hefur heyrt þetta, að Heródes hafði vitneskju um hann. Þetta krafðist íhugunar, því þó að skilningur Jesú væri skarpur varð hann þó að fara í gegnum þetta ferli á mannlegan hátt. Annars staðar minnist hann á Heródes Antípas, þegar hann var varaður við að Heródes vildi hann feigan. Hann hafði þessa hótun að engu en sagði: „Segið refnum að ... ég haldi áfram því það væri eigi rétt að spámaður dæi utan múra Jerúsalems“. Augljóslega hafði Jesús metið Heródes rétt. Hann hafði haldið Jóhannesi föngnum í kastalavirki sínu í Machaerus, sem var í suðurhluta Peræa, nálægt Dauðahafinu, og þar hafði Jóhannes verið tekinn af lífi.)
Þess vegna hélt Jesús í „óbyggðan stað“ með lærisveinum sínum, einhvers staðar nálægt vatnsbakkanum, og ekki allt of fjarri; sennilega á öðrum stað á vesturbakka vatnsins. Ef Heródes Antípas hafði heyrt af honum, þá var hér um bráða hættu að ræða og hann yrði að íhuga hvað hann ætti að taka til bragðs næst, þó að hann vissi að nokkur tími myndi líða uns hann héldi innreið sína í Jerúsalem.
En fólkið vissi hvert hann færi og fylgdi honum eftir á hægri ferð hans á bátnum og hélt sig skammt undan. Fólkið varð vart við brottför hans og það kom fótgangandi og þjáðist sakir matarskorts. En Jesús hrærðist til meðaumkvunar með fólkinu vegna þess að það trúði á hann og vegna sjúkdóma þeirra, en hann læknaði marga þeirra á meðal.
Þegar því var lokið grátbændu lærisveinar hans hann um að senda fólkið annað í matarleit, því þeir vissu að þeir hefðu hvorki mat né peninga sem dygði til að metta fimm þúsundir manna auk kvenna þeirra og barna.
Jesús vissi fullvel hvað hann sagði þegar hann skipaði þeim: „Gefið þeim sjálfir að eta! ... Komið með fimm brauð og tvo fiska.“ Nýsprottið gras var hvarvetna svo snemma sumars. Hann, meistarinn, tekur stjórnina og segir fólkinu að koma og setjast í grasið.
Það sem á eftir kemur líkist útdeilingu altarissakramentisins, en þó ekki alveg, því þar er ekkert vín og altarissakramentið var stofnað við páskamáltíð hans fyrir handtöku hans, þjáningu og krossfestingu. Við skiljum af mörgum atriðum að hann var brauð lífsins. Hérna gefur hann brauð himnanna, því hann lítur upp til hins himneska Föður og blessar það. Það er blessað í nafni alls guðdómsins, en hann er sýnilegt verkfæri hans. Hann starfar sjálfstætt: Hann er sýnilegur og guðdómur hans er óaðgreinanlegur frá Föðurnum og hinum Heilaga anda, sem hafa í sameiningu sent hann, sem er andi kærleikans milli þeirra, kærleika sem mun að endingu sigra heiminn. Þarna, með honum, í honum og umhverfis hann er nærvera guðdómsins; guðdóms gyðinga, sem nú opinberaðist í fyllingu sinni og sínu sanna eðli. Ekki sem krefjandi fórn; ekki skelfilegur, ekki hikandi, heldur fullkomlega meðvitaður um sjálfan sig og óendanlegt vald sitt í sýnilegu formi manns sem fæddur var af mey frá Galíleu. Nú birstist honum allt í skíru ljósi. Það var alltaf í ljósi guðdómsins, en nú birtist þetta honum í mannlegu ljósi og í guðdómlegri og óeigingjarnri gjöf.
Allt í þrenningunni er gjöf – sjálfsgjöf, en án hennar væri ekkert annað til að gefa. Það sem hver einstaklingur á og gefur, er gjöf eins til annars. Því ekki var sköpunin, eftir að hún var sköpuð, látin um ssig sjálf, heldur var hún stöðugt varin og endurnýjuð, svo að hinar guðdómlegu persónur, sem eitt sinn spruttu frá hinum, eru ekki eins og þær voru. Að undanskildum Föðurnum, sem var uppspretta alls guðdómleika sem bæði gefur allt og þiggur allt að gjöf, er hver þeirra meðtakandi, ótengdur tímanum, alls þess sem hann er frá hinum, en þeir eru allir gefendur sem ótengdir eru tímanum. Og þannig getum við skoðað þetta úr fjarska, hinn eilífa ferskleika Guðs sem birtist í eilífri æsku hans. Hver þeirra er ekki eitthvað sem hægt er að bæta einhverju við, heldur myndi hver þeirra ekki vera neitt ef ekki væri fyrir það sem hann þiggur frá hinum. En hann er ekkert og þetta er veruleiki hans. Því er hægt að segja um hverja persónu guðdómsins: „Ég er sá sem ég er“, eða einfaldlega „Ég er“. Eða eins og Jesús segir um sjálfan sig: „Á undan Abraham var ég.“
Hér er sameiginleg gjöf, sem bregst við óeigingjarnri birtingu guðdómlegrar persónu og hinum allsausa Kristi, brauðið sem fólkið þarfnaðist er orðið til úr engu en fyllt fullkominni sjálfsgjöf hinna þriggja persóna Guðdómsins hverrar til annarrar. Ekkert er í samræmi við magn hjá mönnum, líkt og tómið fyrir sköpunina, því fimm brauð og tveir fiskar voru ekki nema svona rétt til að sýna hvernig brauð lítur út ásamt nýjum, söltuðum og þurrkuðum fisknum. Þetta var gamall matur, leifar frá fyrri máltíðum eða frá því í gær, en hann var ferskur og heilnæmur.
Og þannig voru allir ánægðir yfir þessum mat sem var skapaður, og kom frá uppsprettu sem var engin í sjálfri sér, án sjálfsgjafar guðdómsins sem hann var skapaður úr. Ánægja mannfjöldans sést á því að hann gat nærst af svo skjótlega framreiddri máltíð, en brauðið og fiskurinn var borið fram af alúð.
Og af hinni himnesku gnægð var meira en nóg.
Sérhver postulanna tólf bað um eða fékk lánaða stóra tágakörfu sem brakaði hæglega í undan þunga innihaldsins og hreyfingum þeirra sem söfnuðu þessu saman.
Þetta var sýnilegt tákn um sköpun matar, sem fólkið borðaði að mestu leyti en sumu var þó leift vegna matvendni, en fólkið var nú búið að gleyma hungrinu því það var satt.
Fólkið hafði hlotið gnægð þar sem ekkert var, skapaða af nægtaborði Guðs. Það snýr aftur til háttbundinna hljóða matarundirbúnings, matarneyslu og þrifa. Loks verða þeir allir, og það verðum við líka, að mæta hinum skapandi Guði – sem skapar úr engu og er sjálfur, í þrenningunni, fullkominn þiggjandi þess sem hann er frá hinum, og fullkominn gefandi þess. Amen.