1. sunnudagur í aðventu 2007, Stykkishólmur

 

Ef við segjum að við vitum ekki hvernig við eigum að búa okkur undir jólahátíðina, þá veita lestrar þessa dags og guðspjallið okkur nokkra huggun á þessum fyrsta sunnudegi í aðventu, en þó að almenn skilaboð hvers um sig boði mikla og trausta endurlausn, vísa þau samt í ýmsar áttir.

            Í fyrsta lestrinum, eftir Jesaja spámanni, ber mest á bjartsýninni. Guðdómlegt frumkvæði og viðbrögð heimsins eru enn í miklum samhljómi. Svo virðist sem nýtt musteri, sem liggur miklu hærra en musterisfjallið í Jerúsalem, muni rísa meðal hinna fjallatindanna, hærra en hæðirnar, en musterishæðin sjálf tekur mið af óhreyfanleika hinna helgu muna og staða sem þar er að finna. Þetta hófst með því að Davíð konungur keypti þreskigólfið af Arúna Jebúsíta, sem ekki var Gyðingur. Það var í raun aðeins ber steinninn, en kallaðist einnig Móríafjall: „fjall sýnarinnar“. Þar reisti Davíð altari sem var ekki annað en hugljómun Salómons um að reisa þar musteri. Það gerði iðnaðarmenn frá Fönikíu úr efnivið sem hann hafði dregið saman. Miklar vonir voru bundnar við það. Þar var Adam búin til úr örlitlu ryki og sneri þangað aftur eftir að hann hafði verið rekinn burt úr Edensgarði. Þarna drap Kain Abel, þar bauð Nói fram fórn sína, þar bjóst Abraham til að fórna Guði Ísak þó að engill kæmi í veg fyrir, á síðustu stundu, að hann dræpi son sinn. Allt þetta tengist enn steininum sem nú er í miðri íslömsku moskunni: Helgidómi steinsins. Loks reyndist musterið sem verkamennirnir frá Föníkíu reistu minna en þrjátíu og fimm metra langt, en fyrir framan það var logagylltur forgarður. Þetta gerðist um 1000 til 950 f.Kr. Tveimur öldum síðar fékk Jesaja köllun sína um að spá í sjálfu musterinu. Það var eins og honum fyndist musterið of lítið fyrir spádóma sína því hann hvatti til þess að það yrði endurreist uppi á hæsta fjallinu, umkringt öðrum fjöllum, þangað sem allir heiðingjarnir myndu streyma til að hlýða á viskuna sem Gyðingum hafði verið fengin til varðveislu. En svo varð ekki, musterið stóð enn óhreyft í heila öld, uns Baýlóníumenn loks herleiddu Gyðinga í yfir eina öld en eftir það tóku Persar völdin og konungur þeirra veitti þeim heimfararleyfi, en löndin þarna voru þá í raun orðin héruð í Persaveldi. Síðan var musteri Salómons endurreist. Þetta voru ófriðartímar en Jesaja gaf löndum sínum nokkurs konar fyrirheit um alheimsfrið. Orð hans vísa til komandi tíma þegar allir erfiðleikar hefðu loks verið yfirstignir með glæsibrag.

            Í síðari lestri dagsins ræðir Páll postuli af fullvissu um að jafnvel enn meiri tímar séu í nánd fyrir rómverska viðtakendur bréfsins, en voru þegar þeir tóku trú. Miðað við það sem í vændum var, þá var þar um myrkvað upphafstímabil að ræða sem ekki hafði fullnast endanlega. Kristnir menn í Rómarborg, yrðu, líkt og hermenn, að „klæðast hertygjum ljóssins“, þeir yrðu meira að segja að „íklæðast Drottni Jesú Kristi“ og gera alls engar siðferðilegar málamiðlanir. En hann talar eins og fram undan sé öld árekstra. Á skeiðinu sem nú var að enda voru menn ef til vill ekki vissir um hvernig ætti að koma á kristilegu siðferði og breytni, en nú var eins og þeir vöknuðu upp af svefni. Þeir voru að vísu ekki kallaðir til orrustu en þó er þeim sagt að hafið sé tímabil þar sem þeir verði að vera viðbúnir því að berjast andlegri baráttu og þar verði siðferðilegur lífskraftur þeirra prófaður áður en endanlegur sigur vinnist. En þetta var áður en ofsóknir Nerós keisara hófust en hann taldi kristna menn orsök allra sinna vandamála. Þá yrði ekki lengur unnt að verjast innan múra stöðugs og friðsamlegs samfélags. Þegar kristnir menn kæmu út í dagsljósið yrðu gallar og veikleikar heiðins þjóðfélags enn augljósari. Hann mælti með því að þeir létu mikið á sér bera gagnvart Rómverjum í sjálfri höfuðborg heimsveldis þeirra. En það myndi vekja ótta, reiði og afbrýði og enn meiri deilur myndu kvikna við það.

            Spádómur Jesaja var ónákvæmur hvað dagsetningu snerti og þar bjóst hann við að trú Gyðinga yrði enn mikilvægari og geymdi í framtíðinni æ stærri sjóð visku og vonar. Páll gerði sér grein fyrir að mikilvægt skeið í þróunarsögu himnaríkis væri hafið. Í guðspjallinu talar Drottinn vor til allra kynslóða og segir þeim að hann muni snúa aftur á ákveðnum tíma til allsherjardómsins. Hann sé Mannssonurinn, guðdómurinn sem fylgdi hinum aldraða í spádómssýn Daníels. Hann spáir því að heimurinn muni sannarlega enda og menning hans og öll konungsríki líða undir lok þegar hann komi. Hann muni koma þegar síst varir og fólk sinni daglegu sínu. Mennirnir virtu ekki viðvörunarorð Nóa, en allir eftirmenn hans verða að bíða vakandi og vera varir um sig ef stundin skyldi vera að nálgast.

            Þá verður dæmt hvort menn verði teknir með eða skildir eftir. Menn verða að gera ráð fyrir því að það rætist sem Páll postuli segir í bréfi sínu til kristinna manna í Róm. Ljósið sem er á leiðinni slokknar aldrei. Það er lokaljósið. Það lýsir hinum góðu og fordæmir hina illu og gerir þá hjálparlausa og andlausa. Það er eilíf skylda hvers og eins að vera á sífelldum verði svo að hann geti brugðist við á réttum tíma og með viðeigandi hætti.

            Drottinn vor segir að þegar tíminn sé kominn fyrir endurkomu hans þá muni lítið tóm gefast til aðgerða; rannsóknin verði nákvæm og refsingin jafn örugg og hjálpræðið er réttlátt.

            Þá munu áminningarorð Páls til kristinna manna í Róm metin að verðleikum. Þá verða menn að binda enda á illa og skammarlega breytni sína sakir virðingar fyrir komu Mannssonarins. Tími endurkomu Drottins verður ekki öllum að skapi því hann verður þá kominn til að dæma. Hans eigin spásögn er eins og blanda af hinum spásögnunum tveimur en þó greinilega hans smíð og nær að auki lengra. Og lokakoma hans verður með mætti. Allar jákvæðar hliðar komu hans má sjá hjá Jesaja. En einnig verða andleg átök og þar var Páll raunsærri, þó að hann trúi því að með Guðs hjálp verði framtíðin trygg. En dómurinn verður jafnvel enn persónulegri, dýpri og raunverulegri en Páll gerir ráð fyrir. Drottinn hefur í huga allt sjónsviðið og átök munu verða, ekki aðeins milli andstæðra hópa, heldur hafa áhrif á hvern einstakling sem mikils mun verða vænt af. Hans skoðun er áhrifamest allra því hún nær miklu lengra en skynsamlegt álit Páls og gerir ráð fyrir voninni sem Jesaja ræddi um og skerpti enn betur sýn Páls varðandi persónulega þátttöku og ábyrgð hvers og eins. Hvað tímasetninguna snertir gerir Drottinn okkur grein fyrir því að endirinn muni koma þegar menn vænti hans ekki og að þá muni atburðir gerast hratt, eins og við á þegar æðra vald tekur í taumana.

            Á hverju tímabili uns endalokin ganga í garð verða hinir trúuðu að vera viðbúnir og athugulir svo að þeir gleymi því ekki að mannkynssagan tengist endurkomu Drottins og fullnast þar. Því sagan hvílir ekki í höndum einhvers ópersónulegs afls heldur í hinum persónulegustu höndum sem um getur. Það sem þær hendur verða að vinna þegar endalokin koma og Mannssonurinn snýr aftur, verður svo sannarlega öllum ljóst. Amen.