20. sunnudagur í kirkjuári 2008, Stykkishólmur

 

            Páll postuli reyndi á sjálfum sér að í trúarlífinu getur hin dýpsta trú farið saman við djúpan sársauka og óvissu. Hann segir í lestri dagsins úr Rómverjabréfinu frá atriðum úr viðkvæmu lífi kristinna manna í Róm sem tekur bæði til fyrrum gyðinga og heiðingja.

            Heiðnir menn voru sér mjög meðvitaðir um trúarköllun sína og einnig hitt, að samfélag gyðinga hafnaði þeim. Páll var fyrrum gyðingur og hlýtur því að hafa kynnst þessari röksemdafærslu. Sinnaskipti þeirra sem ekki voru af gyðinglegum uppruna varð til þess að gyðingar fjarlægðust hina ungu kirkju. Áreiðanlega átti það við um samfélag kristinna manna og jafnvel þá ólánsömu gyðinga í samfélagi þeirra sem skipt höfðu um trú. Þegar kennivaldið fæst við blandað samfélag sérstæðra gyðinga og venjulegra heiðinna manna verður að huga vel að þessum viðkvæmu persónulegu tengslum auk allra annarra þátta hjá þeim sem biðjast skírnar. Hinir sérstæðu gyðingar voru meðvitaðir um þá sögu sem lá að baki útvalningar þeirra, og eðlilega hylltust þeir til að álíta að trúin á Krist væri í raun eins konar æðri, endanleg útvalning. Þetta var hugmynd sem þeim gast vel að, en þó var þarna á ferð almenn tilvísun sem virtist ganga gegn fyrri trú þeirra, og hafði því áhrif á núverandi stöðu þeirra.

            Páll taldi að kennivaldið leyfði honum að nota þessa þætti til andlegs ávinnings fyrir gyðinga, sennilega náði það yfir þá sem þegar voru utangarðs, og naumast annað en forvitnir spyrjendur, og einnig þá í samfélaginu sem voru tvíbentir í afstöðu sinni gagnvart gyðinglegum uppruna sínum og hinni nýju sjálfsmynd. Þannig voru gjafir Heilags anda að verki í samfélagi kristinna manna, og var það grunnurinn að þessari almennu tilvísun.  Ef hann hefði prédikað þetta sterklega yfir heiðingjunum, hefði hann getað gert gyðingana öfundsjúka yfir því sem hann bauð þeim sem ekki voru gyðingar.  Þá hefði hann getað bjargað nokkrum gyðingum með „kapplyndi“. Þá hefði afneitum gyðingdómsins merkt endalok sérstöðu þeirra og upphaf almenns hjálpræðisboðskapar, sem hefði auðvitað náð yfir þá líka. Hefði þá ekki jákvæður árangur þess gyðinglega kapps sem hann lagði á að heiðingjarnir litu trúna á Krist og gjafir Heilags anda jákvæðum augum og tækju trú, verið nokkurs konar upprisa frá dauðum? Ekkert jafnast á við öfund og kappsemi við að víkka sjóndeildarhringinn og draga úr alvarlegum deilum.

            Þegar Páll lítur til þessara aðstæðna við sinnaskiptin verður honum ljóst að ef hann tekur heiðna menn fram yfir gyðinga, jafngildir það höfnun hinna síðarnefndu, því þeim hefði þá, eftir fyrsta jákvæða viðhorf, talið að þeir væru glataðir án hinnar fyrri sérstöðu sinnar. Hér áréttar hann það lögmál að Guð er ekki ósamkvæmur sjálfum sér. Fjandskapur þeirra hefur greitt leiðina fyrir þeim möguleika að trúnni mætti miðla til heiðingjanna, sem vissu um þarfir þeirra og hve litlu máli sérstaða gyðinganna skipti þá sjálfa. Í einu versi seinni ritningarlestursins (28.) sem sleppt er í þessum kafla, segir hann: „Í ljósi fagnaðarerindisins eru þeir [Gyðingar] óvinir Guðs vegna yðar, en í ljósi útvalningarinnar elskaðir sakir feðranna.“ Þarna notar hann setningu sem lýsir af trúarlegri fegurð sem oft er notuð utan við  samhengi sögulegra aðstæðna gyðinga: „Guð iðrast ekki – né skiptir um skoðun – varðandi þá sem hann hefur gefið gjafir sínar og köllun.“

            Þetta eru aðstæðurnar – og við skynjum vel að Páli mislíkar að þeir hafi ekki náð að brjóta hefðina og sjá málin í víðara samhengi: Þar eð þið heiðingjar komust ekki til trúar í fortíðinni og hafið nú komist til trúar sakir þess að gyðingar bjuggust við að framhald yrði á sérstöðu þeirra, en hafa nú misst móðinn vegna þess að þeir hafa komist að því að þeim hefur verið neitað um sérréttindi þau sem þeir höfðu vegna hefðarinnar,  þá hafið þið komist til trúar vegna vantrúar gyðinga.

            Guðdómleg náð er einkaréttur Guðs og þörf mannsins. Þið heiðingjar eruð meðvitaðir um þessa náð fyrir þau andlegu umskipti sem þið hafið reynt. Þið eruð meðvitaðir um þá náð sem Guð hefur veitt ykkur. En fyrir þá kappgirni sem hann kann að hafa vakið í gyðingum, hafa þeir orðið meðvitaðir um mikilvægi þeirra gjafa sem þeir hafa notið en hætta er nú á að þeir glati.  Þeir kunna því sjálfir að finna fyrir ávæningi af guðdómlegri náð og fá notið þeirra gjafa sem öllum eru ætlaðar, og birtast augljóslega í sameiginlegri verkun Heilags anda í þeim öllum.

            Hérna birtist viska Guðs. Hann hefur fært gyðinga til betri skilnings með óbeinum en þó áhrifaríkum aðferðum, þegar hin guðdómlega miskunn veitir trúnni til allra þjóða og þeir veita henni einnig viðtöku sem héldu að þeir nytu þeirra forréttinda að vera Guðs útvaldir. Þannig munu allir menn, bæði gyðingar og heiðingjar, verða eitt í innilegri og þakklátri meðtöku sameiginlegrar miskunnar sem veitt er í frelsi og þegin af öllum. Amen.