23. sunnudagur í kirkjuári 2010, Stykkishólmur

 

      Það er hreyfing í þessari sjálfsíhugun Drottins vors í guðspjallinu. Til að setja þessi orð í samhengi verðum við segja að til eru mismunandi hæfileikar sem sjálfið verður að búa yfir við mismunandi huglægar aðstæður til að geta hugsað um sjálft sig. Því öll verðum við að skoða hug okkar og finna mismunandi leiðir til að rata um það völundarhús sem hugsun okkar er, jafnvel þó að margt sé þar líkt með mönnum.

      Þó getur verið að við hikum við að hugsa um okkur sem einstaklinga sakir þess að í okkur gætu búið venjur sem hamla því að við hugsum um alla þá hluti sem búa í sál okkar. Aristóteles, hinn mikli heimspekingur Grikklands í fornöld, sagði þetta: „Sálin er að sumu leyti allir hlutir.“ Með því að bregðast ósjálfrátt við raunveruleikanum sem er hið innra, ráðumst við næstum því gegn öllu því sem stígur yfir þröskuld hugar okkar. Því til grundvallar er að ekkert er til sem hann skilur ekki ef hann einbeitir sér að því – hvort sem þar er um að ræða skarpasta innsæi, eða hvort þar er átt við það sem við höfum safnað saman og raðað niður. Hvort heldur sem er, með innsæi eða söfnun og niðurröðun, þá gleðjumst við yfir okkar eigin uppgötvunum og yfir því að uppgötva huga annarra og reynum að gera þá að okkar eigin.

      En síðan er það raunveruleiki okkar sjálfra sem við reynum að kynnast. Hinn mikli hugsuður heilagur Ágústínus, en við héldum hátíðlega minningu hans fyrir viku, setti fram þá tvöföldu tilgátu að í miðri sál okkar snerist sjálfsþekkingin og sjálfsástin eins og um tvær stöðvar. Þær mynda kjarna hvers venjulegs manns og allra manna, og hann sagði að þær væru svo mikilvægar að ef enginn væri sjálfsþekkingin þá gæti ekki verið um ræða þekkingu á neinu öðru, og að ef engin væri sjálfsástin, væri heldur ekki til nein ást á öðrum hlutum. Þennan seinni lið byggði hann á „öðru hinna miklu boðorða“: „Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig.“ Þessi mikli sannleikur tilheyrir því þekkingu hvers venjulegs manns og þess vegna allra manna. En hér ræðir Drottinn vor um uppgötvanir sem maðurinn gerir um sjálfan sig í kjölfar upplýsingar hins innra manns með guðdómlegu og yfirnáttúrlegu ljósi. Til eru þeir sem verða þess áskynja að sál þeirra þróast áfram frá náttúrlegri þekkingu til yfirnáttúrlegrar þekkingar, og í þessu ferli verða þeir að læra að hata hinn náttúrlega mann og gerspillingu hans og elska hinn nýja mann sem er, eins og Páll postuli segir á mörgum stöðum, fæddur til sálar í ímynd Guðs. Heilagur Ágústínus skrifaði um fyrsta stigið þegar hann lýsti sinnaskiptum sínum. Hann heyrði, eða svo hélt hann, rödd barns sem söng í sífellu: „Tak (bókina) og les“. Við hlið hans á borðinu var bók með bréfum Páls postula. Hann tók hana upp og las fyrsta versið sem augu hans hvörfluðu til þar sem Páll ræðir um „hinn gamla mann“ og kynferðisafbrigði hans: og sá í þessu ásökun til sjálfs sín sem hann nú hataði. Hann lagði leið sína brátt til heilags Ambrósíusar vinar síns og biskups í Mílanó og ásamt honum lögðu þeir niður fyrir sér hvaða afleiðingar sinnaskipti þeirra hefðu. Seinna sagði hann um Sálminn „Syngið Drottni nýjan söng“: „Nýr söngur handa nýju fólki“.

      Hér sést hin innri og yfirskilvitlega rökfræði sinnaskiptanna og hún nær til alls sem við þekkjum. Við viljum að allir menn hverfi aftur til Guðs sem lifir meðal okkar og þar með talið hatrið til þeirrar persónu sem býr í öllum mönnum og allir menn verða af dýpstu hjartans rótum að afneita til að öðlast kærleika Guðs og nálgast góða hluti og gott fólk.

      Þessi rökfræði leiðir til rökfræði krossins: Leið krossins er leiðin sem við viljum ekki ganga en hún er eina leiðin til þess að skilja sig frá heiminum með hatri sínu, stríðum, morðum, afbrýði, svikum og eymd. Þegar við fylgjum Kristi rísum við upp yfir alla þessa hluti í styrk hans. Þetta er afleiðing af þessari upplýstu uppgötvun, en ljósið er hið eilífa ljós, eilíft og óbreytanlegt í sjálfu sér.

      Þessi frásögn allt til loka guðspjallskaflans verður að skoða sem æðri þróun sömu rökfræði. Við verðum að vera eins og smiðir að reisa turn, líkt og konungur sem reiðubúinn að gera árás á stærri og styrkari her en sinn eigin. Þá þörfnumst við upplýsingar hinnar yfirskilvitlegu og guðdómlegu hagsýni. Við verðum að gera okkur grein fyrir styrkleika okkar og vera þess fullviss að við getum fjármagnað framkvæmdirnar. Ef við ráðum ekki við hina ógnandi illsku verðum viða semja við hana frið.

      En lokaorðin eru mikilvægust: Við verðum af öllum mætti að stofna guðsríki á jörðu, halda hinu illa í skefjum með traustri þekkingu á upplýsingarmætti og með stuðningi máttar Guðs. Þessi skuldbinding er grunnur alls og við megum ekki gera neinar málamiðlanir því að aðeins þegar Guð er hjá okkur geta ótraustar og veikar byggingar mannanna orðið svo sterkar að unnt verði að stofna á þessari jörðu heim og þjóð þar sem menn geta búið í sköpunarmætti og tryggð. Amen.