25. sunnudagur í kirkjuári 2005, Stykkishólmur

 

            Dæmisagan í guðspjallinu er í samræmi við félags- og efnahagslegar aðstæður. Augljóslega er þar gert ráð fyrir þeirri staðreynd að án athafnamannsins væri þarna mikið atvinnuleysi og þar er einstaklega hæfur athafnamaður látinn benda á þá andlegu túlkun sem að baki liggur sögunni.

            En þrátt fyrir það allt sjáum við réttlætið í aðstæðunum og þurfum ekki að tengja þær neinu öðru. Verkamennirnir sem seinna voru ráðnir hljóta að hafa orðið enn niðurdregnari, jafnvel þótt þeir hafi verið orðnir vanir aðstæðunum. Konur þeirra og börn hafa tekið á móti þeim heima með spurnaraugum og þá hefur viðkomandi litið undan og hrist höfuðið ofurlítið – en því hefðu börnin ekki tekið eftir. Síðan hefði konan farið að taka til allra fátæklegasta matinn sem þau áttu í húsinu.

            En það gerðist ekki. Á síðasta andartaki hefur athafnamaðurinn séð að vinnuaflið hefur ekki nægt til að sinna því verki sem vinna þurfti. Hann var þegar farinn að leita að fleiri daglaunamönnum, því hann vantaði þá. Þess vegna kallaði hann á þá menn til vinnu sem hann fann.

            Þegar hann borgaði launin voru þeir sem fyrstir komu reiðir yfir þeim skorti á réttlæti sem þeim fannst vera, en þeir sem seinna komu voru harla ánægðir. Það er eins og athafnamaðurinn hafi uppgötvað að þeir voru orðnir vonlitlir um vinnu og hafi því verðaunað þá fyrir þær löngu stundir sem þeir höfðu ræðst við iðjulausir; hvað sem var til að draga hugann frá því að þeir höfðu enga vinnu fengið. Hann gat líka sagt að þeir sem fyrstir komu hafi ekki haldið samning sinn til að fá greiddan denarinn.

            Þetta nægir sem félags- og efnahagsleg túlkun. Af þessu leiðir að allt þetta er líkt og tákn um eitthvað annað. Mjög er skipt gæðum manna, þeim sem mæld eru í peningum, en þó eru til gæði sem ekki eru mælanleg á þann kvarða.

            Til eru gjafir hugans, sem öllum mönnum eru útmældar jafnt í byrjun, þó að hæfileikar þeirra sú misjafnir, svo að niðurstaðan verður mismunandi.

            En ofar öllu eru andlegar gjafir, og þær andlegu gjafir sem gefnar eru hverjum manni í kirkjunni eru hinar sömu: hann er gerður að guðdómlegum syni að fyrirmynd Jesú Krists. Þetta er sami raunveruleikinn fyrir hvern mann, burtséð frá aðstæðum þeim sem ríktu er þessi gjöf var þegin. Sumir hljóta hana sakir þess að foreldrar þeirra voru kaþólskir og kristnir og létu skíra börnin sín þegar þau vissu ekki hvað fram fór og höfðu enga hugmynd um hvað það merkti. Sumum var eins og kastað til jarðar, líkt og Páli postula á leiðinni til Damaskus; þeir skipta um trú, stundum auðveldlega, stundum með þrautum. En gjöfin er á endanum sú sama. Svo margir hafa fallið frá trú sinni í Evrópu á umliðnum fjórum áratugum að svo er að sjá að fyrrnefndi flokkurinn hefur alls ekki lengur þá yfirburði sem áður var.

            Denarinn sem allir fengu er orðinn raunveruleiki í trúarlegum skilningi.

            Og það er rétt. Þegar kristnir menn koma saman ættu þeir að vera sér meðvitaðir um náðargjöfina, að öðlast hlutdeild í hinu guðdómlega með upptöku í hóp Guðs barna. Þau ættu að geta séð þetta í kristnum meðbræðrum sínum og systrum og endurnýja tilfinningu sína fyrir hinum óendanlegu möguleikum sem þessi sameiginlega gjöf færir þeim öllum. Þau ættu alls staðar að geta starfað að velferðarmálum í samfélaginu og auðsýnt þannig kaþólsku og kristnu samferðafólki sínu samúð.

            Við getum borið þetta saman við hjónabandið. Sakir þess að kristnir menn eiga hlutdeild í þessum guðdómi, hinum guðdómlega sonararfi, með ættleiðingu, eru hjónabönd þeirra í raun staðfest í Kristi og hjónabandið verður í augum manna ímynd af einingu Krists við kirkju hans.

            Sömu tengsl binda kristna menn saman fyrirfram. Í fyrstu virðist það auðvelt mál. Þá greiðir það fyrir stofnun vináttubanda, styrkir sameiginlegra gleði og reynslu. Einmana kristinn maður er afbrigðilegt fyrirbæri. En ef sérhver einstaklingur í samfélaginu krefst sérstakrar athygli og sérstakrar virðingar í stað þess að deila út kærleika og sýna öðrum athygli, þá fara menn að líta svo á að þeir séu nískir og að mestu leyti óhamingjusamir verkamenn í víngarðinum. Þeir unnu saman að því að framleiða drykk sem ætlað var að tjá og breiða út gleði. Þeir sýndu að þeir skildu ekki þjónustuna sem þeir unnu að og elskuðu aðra menn ekki sérstaklega mikið, líkt og þeim var þó ætlað. Amen.