25. sunnudagur í kirkjuári 2010, Stykkishólmur
Mig langar að tala um síðustu fjögur versin í guðspjallinu, þau sem tilheyra styttri gerðinni. Lúkas hafi áhuga á fátæktinni og hann sá að ákveðið samband var milli raunverulegrar fátæktar og viðhorfs til peninga, því að auðævi felast i peningum og mikil auðævi er hægt að setja í banka eða nota til fjárfestinga og margfalda þannig að verðgildi. Peninga er einnig hægt að nota í þágu almennings og það er mun betra en að grafa þá í jörðu. Á ensku er talað um „commonwealth“ (þjóðfélagsheild) en það er fólkið sem á hlutdeild í samfélaginu og vinnur að heill allra, en að auki einstaklinganna sjálfra.
Drottinn vor átti við það sem við gætum kallað frumspeki auðævanna þegar hann sagði að menn yrðu að sanna að þeir kynnu með fé að fara, því að gott banka- og fjárhagskerfi gerir ráð fyrir því að fólk sé ábyrgt, annars hrasar „þjóðfélagsheildin“ og almenn fátækt fylgir í kjölfarið. Hann bendir á grundvallarlögmálið um það að fólk sem er óheiðarlegt muni vera óheiðarlegt í öllum sínum gerðum, hvort sem þær eru stórar eða smáar. Það var ekkert að grunnmyntinni sjálfri, nema á þeim tímum þegar menn skiptu á silfri og gulli eða peningum eða geymdu það í stykkjum til að gera úr því mynt. Alltaf var hægt að breyta þeim aftur í málmhleifa. Einatt var mögulegt að bæta ódýrari málmum í silfur- eða gullblönduna en það merkti að raunverulegt verðgildi minnkaði og allir sem notuðu þessa mynt sáu að ekki fór af henni gott orð og því rýrnaði verðgildið. Annað misferli fólst í því að klípa af brún peninganna og bræða það sem klipið var aftur í hleifa. Það hafði einnig þau áhrif að ákveðnar myntir fengu á sig óorð og féllu í verði í framhaldi af því. Þannig virðast menn hafa svikið í sambandi við myntir á miðöldum og fram undir okkar tíma. Af þessum ástæðum er brún myntar á okkar tímum riffluð svo að strax sé hægt að sjá hvort að hún hafi verið skafin.
Hérna fylgir röksemd Drottins vors rökfræðilegri áætlun. Hann talar réttilega um félagslega misnotkun hvað snertir myntina – um það sem sé „ekki þitt“: þ.e. sem oft gerist hjá þeim sem búa þar sem sama mynt er algeng. Hann vill ræða um það sem ætti að tilheyra persónunni sjálfri, ekki um sjálfan raunveruleika myntarinnar, og það nær einnig til pappírspeninga og jafnvel plastpeninga, eða peninga á bankareikningi. Í guðspjallinu er átt við það sem í raun og veru er „þitt eigið“. Þar er um að ræða andlegan eignarhlut sem ekki er hægt að afneita. Þar má telja það sem einstaklingurinn hefur skrifað og á uppruna sinn í hugsun hans, sem hann þróar og kemur skipulagi á. Þetta á einnig við um tónlist sem hann skapar og málverk og myndræn verk sem hann gerir og öll vísindastörf hans. Allt þetta er á endanum hægt að selja og þá missir hann stjórnina yfir því. En það er á ábyrgð ríkisvaldsins eða samfélagsheildarinnar að vernda þennan sérstaka rétt eða einkarétt manna. Þannig eru gjafir listamannsins verndaðar fyrir þjófnaði. En oft verður listamaðurinn þó að selja afurðir sínar.
En þessi andlegu framleiðsluverk eru aðeins líkt og ímynd hinna yfirnáttúrlegu gjafa sem Guð gefur sálinni. Hún kann að sólunda þeim á syndsamlegan hátt og rýra verðgildi sjálfs sín fremur en þeirra andspænis samfélaginu. En þeim er ætlað að skjóta djúpum rótum og þroskast eins og gjafir Guðs, jafnvel þó að samfélagið búi yfir þeim tækjum sem þarf til þróa þær áfram. Þær eru því með tvenns konar móti: Okkar eigin, því þær tilheyra okkur hið innra, og eru staðsettar í hjarta okkar og anda, en ekki okkar eigin að því marki sem þær eru andlegs uppruna sem yfirstígur algjörlega okkar getu.
Og það skaðar ekki að íhuga andlegar gjafir í sjálfum sér um leið og hinn rangláta mammón því peningarnir eru nefnilega líka „í umferð“ eins og við segjum. Þeir stuðla að heill okkar hvers um sig og um leið að almannaheill í hverju því menningarsamfélagi sem við erum hluti af, og er þar mest samfélag stjórnmálanna. Loks er Guð „eins konar sameiginleg gæði“, eins og heilagur Tómas orðaði það, því hann er gæði sem tilheyra öllum og allir eiga hlutdeild í og allir njóta að lokum sem einhvers sem er okkur óendanlega miklu æðra. Og í tilbeiðslu okkar og hollustu við hann hefjast einstaklingsgæði okkar upp til hans en hjá honum finna þau sitt sanna gildi: sem okkar eigin eign sem hin æðsta gæska, sem gerir alla hluti góða, tekur til sín og Guð virðir síðan fyrir sér af sömu gæsku og kærleika sem nær yfir og tekur til allra hluta í samfélagsheild hans sem er í sífelldum vexti og þróun. Amen.