26. sunnudagur í kirkjuári 2006, Stykkishólmur
Það er athyglisvert að Jóhannes postuli, verðandi guðfræðingurinn í hópi þeirra, skuli vera sá sem varpar upp siðferðilegri spurningu sem verður reyndar að svara með guðfræðilegum aðferðum, því hún varðar mörkin innan kirkjunnar sem enn var í mótun. Jafnvel þó hún væri enn í mótum og uppbyggingu og ekki væri hægt að koma þar við öllum viðmiðum, ekki fremur en hægt er að búa í þaklausu húsi, þó að búið sé að teikna það og hanna. Jóhannes sér réttilega að þarna þarf að vera regla, að valdið sem þeir hafa sem postular þarf að nota eins og það væri hluti af einni heild. Hann afneitar ekki þeirri staðreynd að fólk sem Jesús hafði ekki fengið vald, rak út illa anda. Það er siðferðilega hliðin. Kenningarhliðin var enn ekki ákvörðuð, en Jóhannes sér réttilega að þörf er fyrir slíka reglu svo að ókunnugt fólk leiki ekki þann hættulega leik að blanda nafni Jesú við helga hluti þegar þeir reyna að reka út illa anda. Og það sem meira er, fólkið gat rekið út andana og það fellur undir óendanlega þekkingu Jesú. Hann hafði ekki opinberað hana að fullu fyrir postulunum þó að þeir hefðu ástæðu til að halda að hann byggi yfir meira en mannlegri þekkingu.
Þarna orðar Jesús lögmál sem er fremur prestlegt en kenningarlegt. Það er að segja, það er hlutverk æðsta prestsins að færa undir einingu kirkjunnar hreyfingar sem eru henni ekki andstæðar og sýna að þær hafa lært af kirkjunni og eru ekki mótþróafullar. Þarna er því verið að stýra á andlegan hátt hreyfingum sem kunna að vera persónulegar gagnvart stofnendum þeirra en eiga þó rætur í kirkjunni og nærast af lífi hennar og náð. Ef þær í raun, ef til vill óafvitandi, nærast af náð kirkjunnar og lífsorku hennar þá myndi starfsemi þeirra verða áhrifaríkari ef sú persóna sem starfar einstaklingsbundið yrði sér meðvituð um tengsl sín við starfandi einingu kirkjunnar. Kirkjan er guðleg í eðli sínu því hún var stofnuð í guðdómleika Sonarins sem varð hold og því blessar hún því meir það frumkvæði sem unnið er einstaklingsbundið utan hennar, en þó í vissunni um að sá máttur sem þessu fylgir er of mikill til að geta verið af þeirra eigin völdum. Þarna bendir Drottinn vor á þá augljósu staðreynd sem kærleiksríkur starfsmaður postullegs valds verður að viðurkenna, að þegar hann ákallar nafn Jesú, sýnir það að maðurinn er enginn óvinur. Brottrekstur illra anda sem unninn er að réttu lagi og við réttar aðstæður, er ágætur út af fyrir sig. En slík einkaframkvæmd, þótt með góðum hug sé, en án þekkingar á þeim mikilvægu andlegu samböndum sem þar koma við sögu, ber þó í sér einhverja yfirnáttúrlega gæsku sem ætti að koma henni í snertingu við raunverulegt postullegt starf kirkjunnar, sem á ekki aðeins, heldur eingöngu, upptök sín í æðsta hirðinum, Kristi sjálfum, sem þá var á jörðu en hélt brátt þaðan upp himna til að dveljast þar að eilífu.
Eftir þessar spurningu Jóhannesar um guðfræðileg og prestleg málefni snýr Jesús sér frá prestunum, bæði þeim sem það voru í raun eða virtust vera það, til hinna einföldu trúuðu sem eru móttakendur starfs prestanna sem ætlað er að beina þeim á æðri brautir. Já, sagði hann, til eru prestar sem starfa án leyfis en eru þó þolandi. Í þessu felst að þeir sem hafa leyfið verða að gæta þess að ekkert óþolanlegt felist í fortíð þeirra. Því slæmir prestar valda hneykslun hinum óbreyttu og hindra þá í að framkvæma góðverk og vekja alls kyns efasemdir í huga þeirra. Hvaða óhæfu er verið að fremja hér og hvernig er hægt að lagfæra ástandið? Óhæfuverkið er svo alvarlegt að hverjum þeim sem það fremdi skyldi varpað í hafið til að deyja þar hægum og öruggum dauða, öllum gleymdur þar sem enginn gæti fundið lokahvíldarstað hans.
Þess háttar óhæfa er úr tengslum við kirkjuna en eðli hennar er að starfa líkt og persóna. Og slæmir einstaklingar eru í sömu aðstöðu og þeir sem ekki einu sinni hafa stjórn á útlimum sínum eða hvötum. Hér er okkur birt mynd sem við getum ekki útskýrt á þeim grundvelli að þar sé um hefðbundið semitískt tjáningarform að ræða, og ýkjunum sé ætlað að leggja aukna áherslu á aðalatriðið. Við skulum fyrst gera ráð fyrir að þarna sé um fordæmingu á hinum augljósu ágalla að ræða að við höfum ekki uppgötvað, styrkt og stuðlað að vexti sameinandi einkenna í persónuleika okkar. Þetta gæti verið afleiðing margra þátta, einstakra eða samverkandi, svo sem slæms fordæmis, skorts á góðu uppeldi, slæmra hugsana eða viljaskorts. Allt þetta gæti leitt til skorts á nauðsynlegum vexti í dyggðum – þeim góðu siðferðilegum venjum sem viðhalda einingu hugar og líkama í manninum. Ef þetta skortir er ekki að furða að einstakir limir eða einstaka hugur missi stjórnina.
Þetta illa óhóf verður að hefta – þótt erfitt sé, því undirstöðurnar verður fyrst að setja í hinni hvatvísu og sársaukafullu óreiðu hið innra. Ekki á yfirborðskenndan hátt, heldur í sálardjúpinu, því ef undirstaðan er gölluð þá leiðir hún til stöðugra misgjörða og ranginda gagnvart öðrum – sem allt á rót sína að rekja til innri ranginda sem menn hafa ekki haft hugrekki til að viðurkenna og berjast gegn. Og ef breytni sem veldur öðrum sársauka heldur áfram, þá ber að varpa öllu slíku út úr hugsuninni, þó að eftirómur þess kunni að sitja eftir, og einkum þó hinum gölluðu hvötum sem liggja að baki slæmri siðferðilegri breytni. Amen.