26. sunnudagur í kirkjuári 2010, Stykkishólmur

 

      Í Lúkasarguðspjalli dagsins eru íbúar himna ekki Mannssonurinn eða Messías, sem er fullkomlega reiðubúinn að umbylta mannlegum örlögum, eða einhver annar strangur kennari líkt og Jóhannes skírari. Hér eru það Gyðingarnir sem búa á himnum og hafa tengsl við kennivald og siðferðisskilning Abrahams. Abraham er hið augljósa kennivald, meistarinn sem tekur ákvarðanir sem snerta eilíf örlög hans gyðinglega sáðkorns. Ekki er getið neins æðra kennivalds sem hann þarf að vísa til. Abraham hafði ekki sína spámannlegu prédikara heldur dæmir hann afkomendur sína af réttlæti. Við minnumst þess að bæði Sakaría og Maria vísuðu til Abrahams sem ættföður þjóðar Gyðinga. En ríki maðurinn skilur það þegar hann beinir því til hans að sýna réttlæti. Hann skilur eðli miskunnarinnar og fer varlega í notkun hennar. En hann ákallar ekki Guð. Hann gat aðeins ákallað Jahwe sem hafði opinberað sig Abraham oftar en einu sinni.

      En hann er áhrifaríkt yfirvald og dómari, þessi ættfaðir gyðingaþjóðarinnar, sem stóð að baki Jakobi og sonum hans, patríörkunum, frumfeðrum ættkvíslanna. Hann stýrir himnesku ríki sem er himneskt að gæðum og nær yfir skilin milli himins og jarðar. Ríki maðurinn lítur í raun svo á að hann sé himneskur. Það merkir líklega að konungdæmi hans er skilgreint í eitt skipti fyrir öll og það talið hafa dómsvald á jarðríki en sé þó undir hið himneska vald sett. Það bendir síðan til konungdæmis Krists sem gekk um og boðaði  komu himnaríkis sem yrði líkt og fullnun hins jarðneska. Kristur myndi snúa aftur til himna til að gegna þar tvöföldu valdi sínu, en hinir jarðnesku dómar þess valds voru til bráðabirgða og myndu bíða staðfestingar frá himnum. Valdsvið Abrahams var háð þessu tvískipta kerfi og það var fyrirboði hins himneska ríkis sem Jesús boðaði, en frá sjónarhóli hans væri hægt að nýta þetta vald á skynsamlegri og betri hátt. En andstætt konungdæminu sem Jesús boðaði  nærðist það ekki af himneskri opinberun þó að í innsta kjarni væri það þó réttlátt kerfi. Þetta var eiginlega ekki opinberun frá himnum heldur opinberun um himna. Abraham hafði kynnst jarðneskum hlutum sem skorti glæsileikann frá Úr í Kaldeu. En lexían sem hann lærði frá hendi Guðs var að hann kynntist himneskum hlutum fyrir jarðneskar samsvaranir þeirra. Hann skynjaði guðdóminn í dularfullu gestunum þremur, en hann bað Söru um hjálp við að gefa þeim að borða. Hann sá fyrir sér hjálpræðisleyndardóm krossfestingarinnar og þörfina á dýpri og skilningsríkari trú þegar hann tók son sinn Ísak, sem honum hafi verið lofaður, með sér upp á Mórafjallið og ætlaði þar að fórna honum af hlýðni við Guð, og hafði með sér eldiviðinn. Hinn sanni Guð lét þetta koma fram á sínum eigin Syni en Ísak var þyrmt á síðustu stundu, jafnvel þó að hnífurinn hafi verið kominn á loft sem myndi deyða hann svo að hann brunni á eyðandi bálinu. Með þessu móti kynntist Abraham raunveruleika trúarinnar í gegnum reynslu sína, og fyrir þessa reynslu sína hóf hann sig upp yfir hið jarðneska.

      Guð  gaf Móse opinberun á nafni sínu, og sýndi honum því hver hann raunverulega var, þegar hann frétti að nafn hans væri „Ég er“; en fyrir Abraham var hann „„El Shaddai“, sem táknar nokkurn veginn „Almáttugur“ (1M 17, 1). Þetta tengdist beint opinberun Jesú um himneskt eðli sitt meðan hann lifði í holdinu: „Áður en Abraham fæddist er ég.“ Afkomendur Abrahams sáu allan kjarna guðdómsins í þessari fullyrðingu: „Ég kann að virðast sonur Jósefs frá Nasaret en ég er í raun Sonur „Ég er“, sem hefur lifað um alla eilífð.“

      Ríki maðurinn vissi ýmislegt um landafræði hinna endanlegu og himnesku heimkynna Abrahams og samkvæmt þessari frásögn ákallaði hann ekki æðri máttarvöld en ættföður þjóðar Gyðinga en hún var komin úr skauti Abrahams. Hann sá í sýn afturhvarf sem kom of seint, og sá að Abraham var æðra vald en Móse og spámennirnir. Í raun gæti, samkvæmt rökum himins og jarðar, aðeins verið eitt virkt lögmál hjálpræðis: að Gyðingaþjóðin, og allt mannkyn í framhaldi af henni, skyldu vænta þess sem rísa myndi upp frá dauðum þótt mennskur væri. Og Abraham vissi að þau rök sem liggja að baki Móselögum og opinberunum spámannanna myndu ekki nægja til að fullvissa alla Gyðingaþjóðina um að það væri satt sem hinn upprisni Frelsari kynni að segja þeim.

      Og þetta sýnir að Abraham þekkti takmörk trúar þeirra og að líkami Gyðingsins, eins og þá var ástatt um hann, myndi ekki geta tekið á móti hinni endanlegu opinberun sannleikans, eins og hann hafði sjálfur þegar gert.

      En ein var þó sögupersónan sem sannarlega var hægt að bjarga en það var Lasarus sem bjó við mestu fátækt. Samkvæmt Lúkasarguðspjalli sagði Jesús „Sælir eru fátækir“ og „Vei hinum ríku“. Hér opinberar Jesús eðli hinna verstu skilyrða sem hinir fátækustu meðal fátækra verða að búa við. Hann er blessaður og býr á himni, en áður höfðu hundar ríka mannsins komið og sleikt kaun hans. Abraham var reiðubúinn að lifa áfram eftir dauða Ísaks á fórnaraltarinu að kröfu Drottins. Afkomendur hans myndu sem afkomendur einnig njóta gnægða og stöðugra hátíðahalda. Engi myndi skilinn undan en hinn auðmjúki og hógværi Lasarus myndi erfa jörðina. Því Guð, hinn raunverulegi „Ég er“, krafðist lýtalausrar hegðunar af sonum Abrahams. Þar mun birtast hin stranga og guðdómlega réttvísi. Þar mun verða samfella milli aðstæðna Abrahams og afkomenda hans sem verða sannarlega að sæta hömlum. En staðall réttlætisins hjá Abraham heldur áfram til hins himneska konungsríkis sem Jesús prédikar í rökréttu framhaldi. Þetta liggur að baki þeirrar fullyrðingar Jesú að Abraham sá fyrir þann dag sinn með gleði og fullum skilningi. Andstæðingar hans meðal Gyðinga eru ekki börn Abrahams sakir þess að þeir gera ekki verk Abrahams (Jh 8, 39). En hann sjálfur er meiri en Abraham og sá fyrir þennan dag og var glaður; hann þekkti ekki aðeins Abraham heldur var hann til á undan honum. Og Guð hafði gert hinn upprunalega sáttmála við Abraham og augljóslega græddi Gyðingaþjóðin ekki á því. Og ríki maðurinn er einskonar einkenni fyrir þá. Í þessari dæmisögu Jesú er Abraham mikið tákn um hjálpræði og Abraham virðist því meiri en Móse. Amen.