28. sunnudagur í kirkjuári 2006, Stykkishólmur

 

            Til að skilja til fulls það sem um er rætt í guðspjalli dagsins verðum við að skilja að þar er talað um meira en ríkidæmi og fátækt. Ungi maðurinn var ríkur. Kannski hafði hann erft auðævi sín frá foreldrum sínum án þess að hafa þurft að erfiða fyrir þeim sjálfur. En hugsunarháttur Gyðinga um auðævi og ríkidæmi grundvallaðist á sinni eigin guðfræðikenningu. Þrátt fyrir það litu þeir á auðævi og frama sem Guðs gjöf og blessun. Þar af leiðandi var erfitt fyrir þá að hafa þá skoðun að þó að auðævi geti leitt til lífs sem er laust við óþægindi, þá getur það þó leitt til þeirra makinda sem dreifa hugsuninni frá Guði. Meinlætalifnaður, sjálfviljug fátækt, hefur þau áhrif að afklæða sálina svo að þeim þáttum fækkar sem hafa áhrif á þrána eftir Guði og íhuguninni um hann. Þannig er það að ógleymanlega eyðimerkurför Gyðinga, þegar þeir biðu eftir tákni frá Guði um hvað gera skyldi næst, hefðu ríkir menn, sem héldu dauðahaldi í auðævi sín, ekki getað farið. Hana gat aðeins fátækt fólk farið sem misst hafði eigur sínar, en Guð talaði inn í hjörtu þeirra. Fjörutíu ára tíminn var nauðsynlegur svo að yngri kynslóðin kraftmikla hefði engu öðru kynnst en meinlætalífi eyðimerkurinnar.

            Þeir höfðu reynt fleira sem hreinsaði þá, og má þar til dæmis nefna herleiðinguna til Babýlon og ofsóknir af hendi Grikkja. En nú var líf þeirra nokkurn veginn komið í fastar skorður undir valdi Rómverja og þeir nutu nokkurs ávinnings af rómverska friðinum, jafnvel þó að nokkurrar andstöðu gætti frá hinum strangtrúuðu Gyðingum í Júdeu og frá Galíleumönnum sem heldur vildu vera án Rómverja og strengjabrúða þeirra í hópi Gyðinga af ætt Heródesar.

            Drottinn vor var þegar laus undan valdi þeirra fjármuna sem hann aflaði sem trésmiður. Hann fól sjálfan sig umyrðalaust í hendur hinnar guðlegu forsjónar sem hann stýrði sjálfur, jafnvel þó að á mannlegu sviði ylli það óöryggi og skorti. Lærisveinar hans fylgdu honum þennan veg. Pétur sagði þegar hér var komið sögu: „Vér yfirgáfum allt og fylgdum þér.“ Að baki þessarar hugsjónastefnu var hugtakið „fátækur í Guði“. Aðeins hinir fátæku voru raunverulegir vinir Guðs og sættu sig við fátæktina sem leið til að nálgast Guð, elska hann og þjóna honum. Þetta var hugsjón og að baki hennar lágu meinlæti eyðimerkurinnar, og Jesús, ásamt lærisveinum sínum, iðkaði þessa fátækt þá þegar. Þetta er áfram hugsjón kristinnar kirkju þar sem heilagur Frans tignaði „frú fátækt“. Hann fann mikið andans frelsi og hneigð til fátæktar varð einkenni reglu hans, jafnt meðal karla og kvenna.

            En snúum okkur aftur að textanum. Ungi maðurinn lagði fram spurningu sína og hann hlýtur að hafa heyrt minnst á hugtakið „eilíft líf“ í orðræðu Drottins vors og það endurómaði í huga hans. Hvernig var mögulegt að komast til Guðs og lifa eilífu lífi með honum til fullnustu þessa jarðlífs? Þess vegna spurði hann Jesú beint þegar hann fékk tækifæri til: „Góði meistari, hvað á ég að gjöra til þess að öðlast eilíft líf?“ Og svar Jesú var í formi spurningar: „Hví kallar þú mig góðan?“ Við gætum freistast til að túlka þetta þannig: Ertu reiðubúinn til að taka við mér þegar ég upplýsi þig um að hluti af mér er guðdómlegur í sjálfum sér, en ekki aðeins endurspeglun hins guðdómlega? Trúarbrögðin eiga ekki heima á sviði háþróaðrar þrætubókar, þau eru á sviði hins sannasta og æðsta raunveruleika.

            En svar hans við spurningunni var að vísa ekki til neins leyndardóms, sem fólk sem hneigðist til slíks gæti rætt og leitað eftir sameiginlega, eitt í sínum hópi eðli málsins samkvæmt. Drottinn vor sá undir eins hvað lá að baki trúarlegri spurningu þessa leitandi manns og veitti svarið á áhrifaríkan hátt í fáeinum orðum. Í boðorðunum sem Guð gaf Móse er að finna grunndrættina að siðferðislífi lærisveinanna – en þau eru handa öllum. Og þá kemur fram keimur af undirferli og léttúð í máli unga mannsins. „Meistari, alls þessa hef ég gætt frá æsku!“ Þarna opinberar hann óviljandi að hann hefur ekki hlýðnast hinum dýpri, knýjandi anda og knýjandi afleiðingum borðorðanna. Enginn sem hefur mótað reglur um andlegan vöxt gat hrósað sér af þvílíkum árangri, því ævinlega finnast veilur og í augum Guðs verður uppskeran rýr. Að segja annað ber vott um hroka.

            Því horfir Drottinn vor á hann. Hann sér veilurnar í skapgerð hans og falsmyndina sem þær hafa skapað. En hann sér líka gæskuna í eðli hans, þó að maðurinn hafi ósjálfrátt búið sér til sínar eigin reglur og málað af sér mynd eins og hann ætti að vera, og mynd af því sem hann lagði á sig til að öðlast það sem hann átti. Auðvitað er þetta hvort tveggja mjög náið hvort öðru og kalla fram mynd sem virðist gæskurík en sýnir þó ekki þann skapgerðarstyrk sem mótast í erfiðri reynslu og prófraunum. En hann vill þó að minnsta kosti kynnast öllum myndum siðferðilegra krafna og siðferðilegs árangurs. Jesús elskar hann greinilega og með fyrirfram vitneskju um svar hans veitir hann honum fyrstu ráðgjöf um sanna sjálfsþekkingu sem er grundvöllur framfara bæði í mannlegum og trúarlegum þroska. Hann sýnir honum gjána milli þess sem hann raunverulegra hafði aflað sér og þeirra lífshátta sem einir myndu gera honum fært að feta þá erfiðu braut sem leiðir til meðtöku eilífs lífs. Og sú gjá er breið.

            Aðeins ein skipun veitir svarið við spurningu hans, en hana getur hann þó ekki samþykkt. „Far þú, sel allt, sem þú átt, og gef fátækum, og munt þú fjársjóð eiga á himni sem er æðri öllum þínum núverandi eigum.“ En það er ekki slíkur framtíðaratburður sem málið snýst um. Hann verður að „koma og fylgja“ Jesú – og afleiðingar þess eru óþekktar, en í því fólust þó vissulega ýmsar hættur, missir vinsælda og skapandi þjáningar.

            Sjálfsuppgötvunin sem fylgdi í kjölfar þessa spjótlags inn í djúp sálar hans ollu bylgju sorgar þegar hann áttaði sig á að hann gæti ekki gert það sem af honum var krafist, því að óreyndir æskudraumar hans höfðu beðið hnekki og ekkert verndaði hann lengur frá sannleikanum. Hann skildi nú að hann gæti ekki lifað án auðæva sinna sem veittu honum svigrúm til að dreyma og skapa sér þá ímynd af sjálfum sér sem væri aðeins trúverðug í hans eigin augum.

            Hann hefur verið órólegur yfir þessari opinberun um nokkurn tíma. Honum var að minnsta kosti gert mögulegt að sjá út yfir mörk þeirrar ímyndar sinnar að hann tilheyrði dyggðum prýddri úrvalssveit sem töldu sig, í óraunhæfum og óreyndum hugarórum (jafnvel þó þeir væru þægilegir), þegar tilheyra hópi vildarmanna Guðs. Amen.