Hirðisbréf biskupanna á Norðurlöndum

2009

Höldum sunnudaginn heilagan

Inngangur

Sine dominico non possumus! „Án þessarar gjafar frá Drottni, án dags Drott­ins, get­um við ekki lif­að.“ Þann­ig svar­aði kristna fólk­ið í Abitene í Túnis ár­ið 304, þeg­ar það var hand­tek­ið fyr­ir að færa fram evkar­ist­íuna á sunnu­degi og leitt fyr­ir dóm­ara. (Bene­dikt páfi XVI. í prédik­un í Stephans­dom í Vín­ar­borg 9. septem­ber 2007).

Eitt þýðingarmesta merki um heilbrigt, krist­ið líf er það að halda hvíld­ar­dag­inn heil­ag­an. Allt frá tím­um frum­kirkj­unn­ar hef­ur sunnu­dag­ur ver­ið sá dag­ur vik­unn­ar, þeg­ar krist­ið fólk safn­að­ist sam­an til að bera fram evkar­ist­íuna. Á sunnu­dög­um hélt það sig frá erfiðisvinnu og hvíldist.

Þörfin fyrir hvíld

Að loknu erfiðu líkamlegu eða and­legu starfi, þarfn­ast fólk hvíld­ar. Starf og hvíld fylgj­ast að. Skemmri vinnu­tími og meiri tækni hafa á marga lund gert vinnu­dag­inn ein­fald­ari. Jafn­framt hef­ur tím­inn lengst, sem í hverri viku fell­ur til ut­an vinnu­stað­ar. En lengri frí­tími og nú­tíma tækni ger­ir fólk stund­um eirð­ar­laust. Oft fylg­ir stutt­um vinnu­tíma auk­in krafa um meiri og betri fram­leiðslu.

Sunnudagur þarf að vera dagur líkam­legr­ar og and­legr­ar hvíld­ar, laus við störf sér til fram­fær­is. Sunnu­dag­ur er ætl­að­ur til að sinna fjöl­skyldu­lífi, vin­áttu, heim­sókn­um til sjúkra og ein­mana, auk þess að þrosk­ast að menn­ingu og hugarfari.

Í heimi samtímans er sú hætta búin, að sunnu­dag­ur­inn verði sem hver ann­ar dag­ur vik­unn­ar. Eink­um í þjón­ustugrein­um er kraf­ist sí­fellt meiri vinnu á sunnu­dög­um. Sem neyt­end­um er okk­ar freist­að til að nota ónauð­syn­lega þjón­ustu, til dæm­is gera inn­kaup í búð­um á þeim degi, og spilla þann­ig hinu helga eðli sunnu­dagsins.

Hið helga eðli sunnudagsins

Hið helga eðli sunnudagsins ætti að standa hjarta okkar kaþólikka nærri, því að það teng­ist meg­in­þátt­um í trú okk­ar. Hinn gyð­ing­legi hvíld­ar­dag­ur er orð­inn hinn kristni sunnu­dag­ur, og á þeim degi reis Krist­ur upp frá dauð­um og sendi okk­ur hinn Heil­aga Anda. Þess­ara leynd­ar­dóma, sem eru okk­ur til hjálp­ræð­is, minn­umst við með fögn­uði á sunnu­dögum.

Sunnudagur er dagur upprisunnar

Guð sýndi okkur kærleika sinn með hold­tekju Son­ar síns. Í jarð­nesku lífi sínu bar Jesús þess­um kær­leika vitni allt til dauða síns og var okk­ur þann­ig fyrir­mynd. Í sinni eig­in persónu hef­ur Krist­ur fært okk­ur í ná­lægð við Guð, og með hlýðni sinni allt til dauða á kross­in­um sýndi hann okk­ur sann­leika Guðs. Í sælu­boð­un­um (Matt­eus 5:3-12) lof­aði hann hin­um veik­burða fram­tíð og einn­ig þeim, sem frá mann­legu sjón­ar­miði voru álitn­ir lít­ilmót­leg­ir. Hann krafð­ist þess, að víta­hring­ur­inn yrði rof­inn, svo að ekki gilti leng­ur “auga fyr­ir auga og tönn fyr­ir tönn” (sjá Matt­eus 5:38-40), og bauð fólki að elska ná­unga sinn á rót­tæk­an hátt og fylgja sér (sjá Markús 8:34-38).

”En ef Kristur er ekki upprisinn, þá er ónýt prédik­un vor, ónýt líka trú yðar.” (1. Kor­intu­bréf 15:14) Með þess­um orð­um skýrði heil­ag­ur Páll út, að sér­hvert verk í nafni Krists yrði merk­ing­ar­laust, ef ekki væri upp­risa Drott­ins, og þann­ig yrði allt trú­ar­líf til­gangs­laust. En jafn­framt er upp­risa Krists einn­ig tákn þess, að hann er Drott­inn lífs okkar.

Sunnudagur er dagur evkaristíunnar

Krossinn og upprisan sýna okkur guðdóm Jesú og tak­marka­laus­an kær­leika hans í garð okk­ar. Með því að færa fram evkar­ist­íuna, verða þess­ir óvið­jafn­an­legu og ein­stæðu at­burð­ir sem líð­andi stund. Í þessu sakra­menti mæt­um við hin­um lif­andi Kristi, sem reis upp frá dauð­um á sunnu­degi, fyrsta degi vik­unn­ar. Þeg­ar við tök­um þátt í messu­fórn sunnu­dags­ins, býð­ur Krist­ur okk­ur til hjálp­ræðis­verks síns.

Kristna fólkið í Abitene gat ekki hugsað sér að lifa án sunnu­dags eða evkar­istíu sunnu­dags­ins. Lít­um við einn­ig á evkar­istíu sunnu­dags­ins sem hina miklu gjöf og há­tíð trú­ar okk­ar? Því mið­ur eru ekki all­ir, sem allt­af þekkja merk­ingu evkar­ist­íunn­ar og þar með merk­ingu sunnu­dags­ins. Það er í sjálfu sér ekki nýtt. Frum­kirkj­an brást við þess­um vanda og gerði hið guð­dóm­lega boð að fyr­ir­mæl­um: “Á sunnu­dög­um og öðr­um skip­uð­um helgi­dög­um skulu hin­ir trú­uðu taka þátt í messu.” (CIC, can. 1247).

Hvernig getur tilboð orðið að fyrirmælum? Hvern­ig get­ur trú okk­ar yfir­leitt ver­ið lif­andi og okk­ur eðli­leg, ef stjórna þarf henni með fyrir­mæl­um? Trú­in er gjöf Guðs og merki um kær­leika hans, og þess vegna verð­ur trú okk­ar að geta svar­að þess­um kær­leika óhindr­uð. Með inn­taki fyrir­mæl­anna vill kirkj­an hjálpa okk­ur að skilja, að hér ræð­ir um hið mikil­væga og hina ýtr­ustu nauð­syn. Já­kvætt svar við trúnni á Guð mót­ast í hjarta okk­ar sjálfra. Þar tal­ar Guð til okk­ar og leyf­ir okk­ur að finna ná­vist sína.

En Guð talar ekki aðeins til okkar í hjarta okk­ar. Hann mæt­ir okk­ur um­fram allt í orði sínu og gef­ur okk­ur gjaf­ir sín­ar í sakra­ment­un­um. Orð Guðs má auð­vit­að lesa í ein­rúmi, en einn­ig er þörf á að heyra hina réttu boð­un og op­in­beru túlk­un á Bibl­íunni. Þess­ari þörf er mætt með Orðs­þjón­ust­unni, sem er hluti af messu­hald­inu. Sakra­ment­in, eink­um evkar­ist­ían, eru tákn, sem gera sam­fé­lag kirkj­unn­ar sýni­legt og styrkja það. Nær­vera Krists og hvern­ig hann gef­ur okk­ur sjálf­an sig í evkar­ist­íunni eru al­ger nauð­syn, til að styrkja and­legt líf okk­ar, svo að við höfn­um ekki þess­um merkj­um um kær­leik­ann. Þess vegna verð­um við sjálf að koma þang­að, sem hægt er að taka á móti Kristi í host­íunni. Við eig­um að vera þar og taka þátt í því að færa fram evkar­ist­íuna, eink­um á sunnu­dög­um, þegar all­ur söfn­uð­ur­inn kem­ur saman.

Sunnudagur er dagur kirkjunnar

Það er mikil, persónuleg gjöf að fá að heyra Orð Guðs og með­taka lík­ama og blóð Krists í mess­unni. En sem trú­að fólk er­um við hvorki né eig­um að vera ein okk­ar liðs. Við urð­um trú­uð fyr­ir til­verkn­að kirkj­unn­ar, sem hluti af sam­fé­lagi. Þeg­ar við ját­um að til­heyra kirkj­unni, þurf­um við að vera inn­an sam­fé­lags henn­ar, á sama stað og það verð­ur sýni­legt og raun­veru­legt, sem er við messu­fórn­ina á sunnu­dögum.

Sem kristið fólk erum við oft ein, ekki síst sem kaþólikk­ar hér á Norð­ur­lönd­um. Þess vegna þurf­um við að sækja styrk í nær­veru bræðra okk­ar og systra í trúnni, al­veg eins og við get­um veitt þeim hvatn­ingu með þátt­töku okk­ar. Þetta er sér­stak­lega mik­ils­vert fyr­ir æsku­fólk, að það sé ekki ein­angr­að í trúnni.

Áskorun um að taka þátt í helgihaldi sunnudagsins

Eins nauðsynleg og þátttaka okkar í messu sunnu­dags­ins er, jafn­gild­ir hún oft í lönd­um okk­ar mik­illi áskor­un. Lang­ar vega­lengd­ir, sam­göngu­leysi, skort­ur á prest­um, ólík fjöl­skyldu­tengsl (til dæm­is blönd­uð hjóna­bönd) og slæmt for­dæmi for­eldra í því að rækja trúna, get­ur allt gert þátt­töku í mess­unni erf­iða. Auk þess er álag­ið á presta nú þeg­ar of þungt til að halda messu á öll­um hugs­an­leg­um stöð­um á hverj­um sunnu­degi.

Ástæður finnast, sem má telja gilda hindrun fyr­ir því að upp­fylla skyldu sína á sunnu­dög­um, svo sem al­veg nauð­syn­leg störf, sjúk­dóm­ar eða veik­leiki og á efri ár­um van­styrk­ur. En þrá­in eft­ir því að taka þátt í sunnu­dags­messu, eft­ir því sem hver get­ur, og leita ná­vist­ar Guðs, ætti allt­af að vera fyr­ir hendi. Sé ómögu­legt af fram­an­sögð­um ástæð­um að upp­fylla þessa löng­un, verð­ur að leita ann­arra úr­ræða. Ef heima­sókn fólks get­ur ekki kom­ið við messu­haldi á sunnu­degi, ætti það, eft­ir því sem unnt er, að gera sér ferð í ná­læga sókn eða taka þátt í Orðs­þjón­ustu. Sé hár ald­ur eða sjúk­dóm­ar til hindr­un­ar, get­ur ver­ið heppi­leg lausn að horfa á messu í sjón­varpi eða hlusta á hana í út­varpi. Þeg­ar ekki er mögu­legt að sækja messu á sunnu­degi, ætti fólk að taka sér stund fyr­ir trú­rækni og nota Bibl­íuna eða Messu­bók­ina, til að sam­ein­ast á þann hátt messu­fórn sókn­ar­inn­ar í and­leg­um skilningi.

Lokaorð

Nauðsynlegur hluti af einkennum okkar sem kaþólikka er að halda sunnu­dag­inn heil­ag­an. Þess vegna þarf hver og einn að gera allt, sem hann get­ur, til að laða fram hið helga eðli þessa dags: með því að vinna enga ónauð­syn­lega vinnu, en eink­um með því leita Guðs í mess­unni. Ef venju­legt helgi­hald er ómögu­legt, verð­um við að snúa okk­ur til Guðs með öðr­um hætti. Sem kaþólikk­ar þurf­um við á sunnu­deg­in­um að halda, til að næra trú okk­ar, sem er grund­völl­ur vitn­is­burð­ar okk­ar. Með því að halda uppi vörn fyr­ir sunnu­dag­inn sem há­tíð­is­dag og hvíld­ar­dag, styðj­um við ekki að­eins líf­ið inn­an kirkj­unn­ar, held­ur sýn­um við öðru fólki, hvern­ig hægt er er gera hin­ar nauð­syn­legu frí­stund­ir, sem falla ut­an dag­legr­ar vinnu, að þýðingarmiklum og inni­halds­rík­um tíma fyr­ir líkam­lega og and­lega hvíld.

Trú á hinn upprisna Drottin er grundvöllur þess, að við er­um krist­in. Sunnu­dag­ur og messu­hald á hon­um opn­ar fyr­ir og dýpk­ar þessa trú inn­an þess sam­fé­lags um helgi­siði, sem öðru frem­ur sýn­ir okk­ur, að við er­um kirkj­an. Þess vegna brýn­um við alla okk­ar trú­uðu einu sinni enn á því að líta á sunnu­dag­inn sem tíma náð­ar og hjálp­ræð­is (sjá 2. Kor­intu­bréf 6:2) og skilja, að hann á að halda heil­ag­an með því að vitna um trúna, styrkja enn öfl­ugra átak í því að boða heim­in­um fagn­að­ar­erindið.

Með kveðju og blessun.

 

Biskupar ykkar á Norðurlöndum:

   

+ Anders Arborelius OCD       Stokkhólmsbiskup

+ Peter Bürcher                         Reykjavíkurbiskup

+ Berislav Grgic                        Tromsøbiskup og preláti

+ Czeslav Kozon                       Kaupmannahafnarbiskup

+ Bernt Eidsvig Can.Reg.          Oslóarbiskup og stjórnandi í Þrándheimi

+ Teemu Sippo SCJ                   Helsinkibiskup

+ Gerhard Schwenzer SS.CC.   Emeritusbiskup Oslóar

   

Tallinn, á hátíð hins heilaga Matteusar postula,

21. september 2009