32. sunnudagur í kirkjuári 2005, Stykkishólmur

 

            Í lok dæmisögunnar segir Drottinn vor: „Vakið – verið viðbúin!“og það var ekki beinlínis vandinn varðandi meyjarnar sem biðu brúðkaupsins: þær höfðu allar sofnað meðan þær biðu. Þótt ótrúlegt sé höfðu hinar fimm fávísu ekki tekið með sér neina olíu á lampana sína. Þær fengu lampana annað hvort í húsi brúðgumans eða heima hjá sér en vegna kæruleysis (sumra) ungu stúlknanna og æsingsins mundu þær einfaldlega alls ekki eftir því að hafa með sér aukaskammt af olíu. Var það vegna þess að þetta var fyrsta opinbera athöfnin sem þær voru viðstaddar eða var það vegna þess að þær voru svo æstar og málóðar að allt annað vék úr huga þeirra?

            En hinar meyjarnar fimm höfðu munað eftir þessu eða einhver í fjölskyldu þeirra hafði fengið þeim næga olíu. Fjölskyldur þeirra fylgdu hefðunum, en ekki fjölskyldur hinna.

            Við alla viðburði, stóra sem smáa, eða við venjulegt brúðkaup á hverjum stað, sem er svona mitt á milli, verður umfram allt að hafa eitthvert markmið, vera klár í kollinum, íhugull og viðbúinn breytingum á áætlunum og tíma.

            Og einkum á þetta við um mikla viðburði þar sem margt fólk kemur saman og maður vill sýna sínar bestu hliðar. Ekki aðeins skipuleggjendur heldur allir viðstaddir. Ef allir viðstaddir hafa þetta markmið og þessa íhygli þá skilja allir fyrirmælin og þá er hægt að gefa skipanir hljóðlega og án þess að vekja eftirtekt.

            Þessi íhygli flytur mig óhjákvæmilega í huganum til Rómar. Þegar ég kom til Rómar árið 1978, en þar dvaldi ég í tíu ár, var monsignor Virgilio Noé helgisiðameistari páfa. Stjórn hans á athöfnum var meistaralega hljóðlát og áhrifarík. Hann naut sín augljóslega en sú nautn var einnig hæglát. Og ég var einnig viðstaddur er núverandi helgisiðameistari, monsignor Piero Marini aðstoðarmaður hans var hækkaður í tign og gerður að eftirmanni hans. Ef mér leyfist að segja það þá eru þeir mismunandi í ytra útliti að því leyti að monsignor Noé hefur það sem ég kalla kirkjulegt andlit en monsignor Marini ekki. En hin styrka hönd er þarna á sinn hljóða hátt, undirbúningurinn er góður, en mjög oft eru hafðir um hönd helgisiðir sem aldrei hafa verið notaðir áður og þá verður hópur helgisiðameistara að stilla þeim saman. Augu hans virðast ekki einbeitt en hann hefur fulla stjórn á öllu og mælir nokkur leiðbeiningarorð við hinn heilaga föður. Ekki er hægt að segja að hinar stórkostlegu athafnir sem fylgdu útför Jóhannesar Páls II (þar sem hann og einkaritari páfa, monsignor Diwicz höfðu persónulega umsjón með því að leggja lík hans í kistuna) og kjöri Benedikts XVI séu „hefðbundnar“, en þær fylgja hefð að því leyti að þær eru framkvæmdar með þeirri festu sem nauðsynleg er til að framkvæma hverja þá athöfn sem að höndum ber. En ekki eingöngu sem athöfn manna, heldur að hún sé nógu sveigjanleg og lífræn til að þar sé að finna þessi litlu sérkenni sem tryggja að hún sé mannleg.

            Þá verða athafnir páfagarðs vel framkvæmdar sem eftirvænting himna og hátíð til heiðurs brúðkaupi Krists og kirkju hans á æðsta sviði hér á jörðu! Þetta er ekki lítið viðfangsefni og mjög umhugsunarvert.

            En snúum okkur aftur að brúðkaupinu í guðspjallinu.

            Brúðguminn var nefndur en ekkert er minnst á brúðina. Brúðguminn kann að hafa tekið ákvörðunina, jafnvel þó að fjölskylda brúðarinnar undirbúi athöfnina og veisluna. En þarna minnir fjarveran okkur á að í huga Drottins vors er hann brúðguminn og brúður hans er kirkjan. Kristur og brúður hans fagna eilífri hátíð himneskrar sameiningar þeirra. Þau gera það til fullnustu í öllum þeim helgisiðum sem framkvæmdir eru í kirkjunni. En þau gera það undir myndum mannlegra þátttakenda, prestanna, og í þeim læðist ófullkomleikinn að.

            En fávísu meyjarnar fimm sem ekki höfðu haft með sér neina olíu sáu aðeins mennina sem höfðu alls kyns galla, þær skynjuðu ekki alvarleik atburðarins. Hinar voru vel undirbúnar og voru nú að læra í hátíðarsalnum, í eilífri gleði þeirri sem umlukti þær. Og þegar þær snúa til baka afsaka þær sig ekki fyrir að vera of seinar en þær gefa brúðgumanum fyrirmæli sín: Drottinn sjálfur verður að opna dyrnar fyrir þeim! Það er ekki hinn raunverulegi brúðgumi, hinn himneski brúðgumi sem  þær tala við, heldur venjulegur maður sem ekki skilur allt það sem kemur þessu máli við. „Herra, herra, ljúk upp fyrir oss!“

            Og þá kemur svar hins himneska brúðguma við þessar sorglegu aðstæður sem ekkert á skylt við virðulega himneska athöfn. „Þið og ég eigum ekkert sameiginlegt, ég þekki ykkur ekki...!“

            Þetta er óhjákvæmileg afleiðing þess að skorta markmið og nauðsynlegan tilgang: Þær fengu enga olíu og báðu ekki um hana; þær ollu kaupmönnum ónæði með því að vekja þá um miðja nótt, og þær trufla mikilvæga og fagra brúðkaupsathöfn. En þær fá ekki að koma inn og er meinaður aðgangur á ákveðinn og beinskeyttan hátt. Og þessi útilokun er afskaplega alvarlegt mál og kveinstafir þeirra og vandræðagangur tiltölulega miklu vægari en efni standa til. Amen.