3. sunnudagur í kirkjuári 2007, Stykkishólmur

 

            Í guðspjalli síðasta sunnudags ritaði Jóhannes um brúðkaupið í Kana, skammt frá Nasaret, en nú kynnumst við stíl og skilningi Lúkasar. En guðspjallið er ekki samfellt. Í fyrsta hlutanum er aðstæðum lýst eins og þær voru þegar Lúkas ákvað að rita guðspjall sitt. Vegna Þeófílusar ákvað hann að koma reglu á efnið. Efniviðurinn er margvíslegur en Lúkas raðar honum niður. Hann styðst næstum örugglega við endurminningar Maríu sem hún sagði honum sjálf og byrjar guðspjallið á frásögninni af fæðingu og barnæsku Jesú. Hún er skrifuð með annars konar stíl en það sem á eftir kemur og við verðum að gera ráð fyrir því að Lúkas hafi lítið hróflað við þeirri frásögn sjálfur, heldur látið frásögn Maríu standa fyrir sínu – og það gerir hún svo sannarlega hvað allan skírleika varðar. Mikill hluti miðkaflans er skipulagður umhverfis eitt ferðalag frá Galíleu til Jerúsalem um Jeríkó. Hér hefur hann ákveðið að hann gæti ekki sett efnið í samband við atburði tengda einstaklingum eða við einstök ferðalög. Musterið í Jerúsalem hefur sérstaka þýðingu í augum þessa læknis sem ekki var af gyðinglegum uppruna  – og Jerúsalem er augljóslega sá miðdepill sem hlýtur að draga að sér Gyðingana á endanum. Þjáningar hans, ásamt misheppnuðu ætlunarverki hans að því er virtist, allt fer þetta fram í Jerúsalem – þar sem musterisprestarnir beittu völdum sínum, þegar þeir höfðu náð Jesú á vald sitt, og fengu knúið fram vilja sinn andspænis rómverska landstjóranum. Í sögu Lúkasar eru ýmis atriði sem ekki er að finna í hinum frásögnunum. En Jerúsalem er einnig staður upprisunnar frá dauðum. Og Jerúsalem er staðurinn þar sem Heilagur andi kemur yfir postulana og Maríu sjálfa og helgar þau og upplýsir, og verður eftir það sá staður þaðan sem kirkjan breiddist út frá. Þessa alls er getið í öðru riti Lúkasar, nefnilega Postulasögunni.

            Í upphafi sagði hann frá því hvernig starf hans hófst. Áður hlaut hann skírn, þar sem sérstakur hvítasunnuandi kom yfir Jesú, og við hljótum að gera ráð fyrir því að það hafi ekki verið fyrir tilviljun að áhrif hans héldu áfram eftir að hann yfirgaf Jóhannes.

            Hann kom fram í mörgum bænahúsum á leið sinni aftur til Nasaret og öllum voru augljós áhrif Heilags anda sem kom yfir hann í nærveru Jóhannesar þegar hann var að skíra hann. Söfnuðurinn varð sem steini lostinn yfir þessu og orðstír hans barst víða um Galíleu. Hann kom til Nasaret og beið þar fram til hvíldardagsins en fór þá í samkunduna þar sem vandi hans var að lesa úr ritningunum á hvíldardaginn. Hann valdi kafla úr bók Jesaja spámanns en ekki úr lögmálinu, og er það viðeigandi undirbúningur til áframhalds þess starfs sem hann var reiðubúinn að takast á hendur. Þar segir frá spámannshlutverkinu og hann tengir það Messíasi. „Andi Drottins er yfir mér...“ Og enginn aðskilnaður var í eðli milli hans, Föðurins og Heilags anda. Heilagur andi talaði í honum með öllu sínu valdi.  Og síðan þessi valdmannslegu orð: „Í dag hefur ræst þessi ritning í áheyrn yðar.“  – og er það í kjölfar þess að hann las innblásinn spámannlegan texta og var mannlegur lestur hans fullkomlega lagaður að merkingu hans og mótun. Hann talaði af jafnvel enn meira valdi en Jesaja hafði skrifað með. Jesaja var verkfæri Heilags anda en Jesús var endanlegur höfundur þessa sama innblásturs.

            Lúkas var ekki að segja sögu af óumflýjanlegum sigri einhvers sem var getinn þegar ský guðdómlegrar nærveru yfirskyggði Maríu, og Jesús var getinn af sjálfum Heilögum anda. Á þessu stigi var fylling máttar Heilags anda að starfi í manni og endurskapaðist í honum sem sá maður er hafði verið að þroskast í þrjátíu ár en var jafnframt vígður guðdómlegri vígslu fyrir starf sitt.

            Í fyrstu brást Kapernaum hart við þessum atburði.

            En það er samræmi í því sem á eftir fór, þó að það fylgi ekki strax á eftir í viðkomandi lestrum. Í andanum les Jesús hjörtu áheyrenda sinna fullkomlega. En að baki upphaflegs velvilja þeirra greinir hann hefðbundna andstöðu við boðskap spámannanna, og það í sinni sterkustu mögulegu mynd. „Þið viljið kraftaverk“ segir hann við þá, „en þið viljið ekki Guð“. Guð vissi að þeir þráðu hann ekki djúpt í hjörtum sínum og hann ásakaði þá og dæmdi í einu. Afleiðingin var heiftúðug reiði sem var svo mikil að þeir fóru með hann að nálægri fjallsbrún og ætluðu að hrinda honum þar fram af og drepa hann.

            Lúkasarguðspjall styðst við mannlega heimildarmenn, líkt og öll sagnaritun. En þar er líka mikla dýpt að finna. Þarna var við öfl myrkursins að eiga sem ekki vilja láta velta sér úr sessi. Þetta hefur áhrif á það sem eftir kemur af frásögninni – og birtist svo aftur í heift og hatri prestanna og hinna skriftlærðu í frásögn þjáninganna, sem hrópa fram úr myrkri sínu, meðvitaðir um ljósið sem streymir frá honum inn í afmyndaðar sálir þeirra. „Vér höfum engan konung nema keisarann.“ Og landshöfðingi keisarans hæddi hann eins og hinir.

            En krossfesting Messíasar mun endurleysa allt mannkyn og upprisa hans frá dauðum mun ávinna mannkyni eilíft líf. Þetta skildi Lúkas er hann hefur frásögn sína á holdtekju Guðs og lýkur henni á endurleysandi fórn Guðs sem orðinn var maður, og starfaði úr djúpunum. Heilagur andi gerði honum ljóst raunverulegt eðli þeirra átaka sem þjáning hins holdgerða Guðs opinberaði að fullu. Amen.