3. sunnudagur í kirkjuári 2011, Stykkishólmur

          Galílea hét svæðið sem Jesús þekkti vel. Þar stundaði hann fræðslu sína og menn tóku á móti honum eða höfnuðu honum. Matteus, sem var nákunnugur sögu Ísraels, hafði alla hina helgu sögu í huga þó að breytingar væru þar nú í vændum. Hann minnti nú á að þar sem Jesús stundaði boðunarstarf sitt var hið forna landamæraland þjóðflokkanna tveggja í Sebúlonslandi og Naftalílandi. Það tengist því sögu Jakobs sem átti börn með tveimur systrum sem Laban faðir þeirra hafði gefið honum að eiginkonum (1M, 29.­30. kafli), það er að segja eftir að hann hafði unnið í sjö ár fyrir hvorri þeirra. Ekki var að undra að rígur var á milli þeirra, það er milli Leu, sem var eldri, og Rakelar, sem var yngri. Jakob ann Rakel meira, en Laban sá til þess að hann fékk Leu fyrst og hún fæddi Jakobi fjóra syni, Rúben, Símeon, Leví og Júda. Rakel var óbyrja og því gaf hún Jakobi ambátt sína Bílu sem fæddi Jakobi tvo syni, Dan og Naftalí. Þá gaf Lea Jakobi Silpu ambátt sína og hún bar honum tvo syni, Gað og Asser.
Allir vissu að börn ambáttanna beggja voru börn hjákvenna Jakobs. Rúben fann nokkur ástarepli. Þau voru eitruð en bjuggu þó yfir nokkrum lækningamætti. Hann gaf þau Leu móður sinni. Rakel bað Leu um nokkur þeirra og hún fékk henni þau með því skilyrði að hún fengi að sofa hjá Jakobi. Hún eignaðist tvo syni til viðbótar með Jakobi, Íssakar og Sebúlon og seinna dótturina Dínu. Síðar eignaðist Rakel Jósef með Jakobi. Frekari saga fjölskyldunnar og afkomenda hennar sýnir að Jakob reyndi að
fylgja áformi Guðs. Þar kom loks að sagan af Jósef varð til en hann var tekinn til Egyptalands. Seinna sáu synir Jakobs engin önnur ráð til að afla sér fæðu nema leita til Egyptalands í hungursneyðinni miklu. Jósef var þá orðinn ráðsmaður faraós og vildi ekki segja þeim hver hann væri þegar allir bræður Jósefs komu til Egyptalands.
          Kristnir menn á miðöldum túlkuðu þessa leiðu sögu um upphaf feðraveldisins á allegórískan hátt. Við sjáum að Naftalí eignaðist að móður ambátt sem kom í stað Rakelar, eiginkonu Jakobs, og Lea eignaðist Sebúlon fyrir fáeinar eitrað jurtir. Bakgrunnurinn gefur ákveðinn óstöðugleika í skyn og fyrir bregður ávæningi af návist Guðs en þó í samhengi fyrstu Mósebókar. Enginn hinna seinni patríarka rís upp til jafns við Abraham sjálfan sem var algjörlega hlýðinn Guði.
          Í blessuninni sem Jósef veitti sonum sínum á banabeði virðist hvorugur þeirra fá sérstakt heiðurssæti. Sebúlon hefur lítið hlutverk, „Sebúlon mun búa við sjávarströndina, við ströndina þar sem skipin leggjast að og land hans nær allt til Sídon“ (1M, 49, 13). En sjávarsaga Ísraels er ákaflega smá í sniðum og þessi blessun virðist litlu breyta. Talsvert listrænn blær er yfir stuttri blessun Naftalís: „Naftalí er rásandi hind sem fæðir fagra kálfa“ (1M 49, 21), en þó eru þessir eiginleikar hans
harla léttvægir í samanburði við þá sem eignaðir eru Júda og Jósef.
          Við verðum að leita til tvöfalds spádóms hjá Jesaja til að finna eitthvað sem hönd á festir: „Fyrrum lét hann vansæmd koma yfir Sebúlonsland og Naftalíland, en síðar meir mun hann varpa
frægð yfir leiðina til hafsins, landið hinumegin Jórdanar og Galíleu heiðingjanna. Sú þjóð, sem í myrkri gengur, sér mikið ljós. Yfir þá, sem búa í landi náttmyrkranna, skín ljós“ (Jes 9, 1). Matteus vitnar til alls þessa en þar er enn óleystur vandinn varðandi „leiðina til hafsins“ sem var vestan árinnar Jórdan, en hér er landið staðsett á mun hrjóstrugra svæði í austri. Og þetta er í hinum yfirgripsmikla spádómi um Immanúel þar sem þeir ræddu saman Jesaja og Akas konungur og Jesaja sagði við hann: „Ef þér trúið eigi, munuð þér eigi fá staðist“ og á eftir fylgir kaflinn um meyna sem eignast barnið, Immanúel. Ljós og hreinleiki þessa kafla er í mikilli andstöðu við þær aðstæður sem ríktu er synir Jakobs fæddust.
          Allt þetta sýnir að Matteus fylgir fyrst fremst frásögn Jesaja og hann snýr frá messíasarhugmyndinni og bendir á hin jákvæðu hvatningu sem felst í þjóðinni sem sér guðdómlegt ljós. Hann skilur hin miklu viðfangsefni Gamla testamentisins og sýnir hvernig þau endurspeglast jafnvel í smæstu þáttum sögunnar af boðun Jesú í Galíleu. Matteus er ekki á höttunum eftir einstaklingsbundnum tilviljunum heldur fylgir hann þemanu hjá Jesaja almennt séð og sýnir að þessar tilvísanir eru meira en tilviljun einber í samskonar orðalagi í samhengi Gamla testamentisins og síðan í störfum Jesú. Því þarna eru að baki þættir sem gera kaflann að einni einingu. En hvað sem því líður varpar guðspjallsþáttur Matteusar meira ljósi á söguna sem verkfæris í höndum Guðs heldur en staðreyndirnar í Gamla testamentinu gefa til kynna. Það er vegna þess að boðunarstarf Jesú var í sjálfu sér inngrip Guðs og benti um leið á önnur verk Guðs. Matteus er í rauninni að benda á það sem fræðimaður að Gamla testamentið þarfnist opinberunar Jesú Krists til að regla og samræmi komist á efni þess. Amen.