4. sunnudagur á páskatíma 2005, Stykkishólmur
Við útför Jóhannesar Páls II páfa í Róm kom vel í ljós að sauðirnir þekkja sinn sanna hirði þegar fjórar milljónir gesta, að talið er, flykktust til Rómaborgar og meira en milljón manna kaus að fara í biðröðina, sem var svo löng að hún sást á gervitunglamyndum, til að geta séð líkama hans, og voru reiðubúnir til að bíða í allt að sólarhring til þess að virða hann fyrir sér í fáeinar sekúndur. Allir fundu sárlega fyrir því að vera nú að skiljast við hirði sinn. Og sumir kröfðust þess í tilfinningahita sínum að hann yrði þegar í stað tekinn í tölu heilagra. Æðsti maður kirkjunnar í Póllandi, Glemp kardínáli, tók eftir þessu og sagði að þetta gæti tekið langan tíma, ef til vill fimm ár. Þegar ég setti þessar línur á blað með viku fyrirvara, las ég í ágætu ítölsku dagblaði að þrír kardínálar hefðu tjáð sig á jákvæðan hátt um þetta efni en þó ekki tekið af skarið. Einn var persónulegur guðfræðingur hans, Cottier kardínáli, svissneskur dóminikanamunkur, ekki guðfræðingur að bakgrunni, heldur gallharður heimspekingur með sérþekkingu á Hegel.
En æðsti prestur kirkjunnar er sú persóna sem á jörðu er sýnileg nærvera hinnar ósýnilegu nærveru frá himnum í æðsta presti kirkjunnar, sem er Jesús Kristur, sjálfur góði hirðirinn. Þó að við gleymum ekki æðsta hirðinum sem er eftirmaður Péturs postula, þá skulum við ekki missa sjónar á góða hirðinum sjálfum, hinum endanlega æðsta presti, sem ljær prestinum sem er eftirmaður Péturs postula allt hans gildi með nánd sinni. Presturinn sem er eftirmaður Péturs postula er öllum mönnum tákn um dyrnar að fjárhúsinu. Þar er kallað og svarað, svo að undir tekur í djúpum sálarinnar og er endurtekið á ýmsan hátt á ýmsum tímum. Sauðirnir eru að mestu látnir sjálfala. Presturinn sér til þess að þeir hafi þá andlega fæðu sem þeir þarfnast og að þeir eigi rétta vini og fái réttan stuðning. Þeir hafa ekki ævinlega augun á honum, en þeir fitna af óendanlegri gnægð þeirrar næringar sem hann leiðir þá til. Hann þekkir öll hin óteljandi beitilönd og stundum tekur hann hópinn upp og leiðir hann til annars staðar. Rödd hans er blíð og þeir treysta dómgreind hans og leiðsögn skilyrðislaust.
Enn eru til hirðar sem hafa það að aðalstarfi að gæta hjarða sinna, jafnvel í Evrópu. Íslenskt fé gengur um án hirðis því almennt er vitað hvar féð heldur sig og ekki er þörf á að safna því saman fyrr en sumri hallar og tími er kominn til að draga það í dilka eftir eyrnamörkunum. Það nálgast kraftaverk hve það gefur það af sér dásamlega ull og bragðgott kjöt fyrst það gengur á svo rýrum beitarhögum. Hagarnir eru sýnu rýrari en þeir sem féð gengur á í háfjöllunum í Svabalandi í Suður-Þýskalandi. Bergið þar undir er kalksteinn og því er græni liturinn á grasinu skær og líflegur. Féð kroppar grasið snöggt alveg upp að einirunnunum sem eru algeng jurt á þessum slóðum og rjúfa graslendið með dökkum sprotum sínum. En þó er lágvaxinn bændaþistillinn, með breiðum blómum sínum, einkennisjurt þessa háfjallasvæðis.
En þessir háfjallahirðar eyða mestum tíma sínum við að fylgjast með fénu og hvíla hökuna á löngum smalaprikum sínum. Hinn guðdómlegi hirðir verður að sýna meiri árvekni, þó ekki væri nema fyrir það að grasið í Palestínu vex hratt og visnar fljótt. Hann leiðir hjörðina en þarf þó ekki samtímis að hafa auga með henni. Og hjarðirnar hafa vanist þessum sífelldu og hröðu breytingum. Vöðvarnir vaxa og styrkjast af þessu svo að féð stendur betur af sér veturinn og kaldar næturnar. Féð er ánægt með hirði sinn og tekur undir eins eftir því að hann beinir því í aðra átt. Það treystir honum til að leiða sig til hinna bestu hugsanlegu beitilanda og hann veldur því ekki vonbrigðum.
Annað fé er svo áhrifagjarnt að að það reynir að slást í upprunalega fjárhópinn á víðlendum almenningnum. Þar getur góði hirðirinn þolað návist þeirra. En stundum verður féð samt að snúa til þess sem kalla mætti heimkynni þeirra. Þá kemur vendipunkturinn. Þá verður hitt féð að skiljast frá og er skilið eftir utan við hina sönnu hjörð sem skjól fær í fjárhúsinu, þar sem það er öruggt og á heima í um lengri eða skemmri hríð. Góði hirðirinn skynjar strax hvort einhver vandamál séu á ferðinni og lætur ekki ókunnugt fé blandast hjörð sinni, sem það telur sig þegar tilheyra og ógnar þannig þeim sem með réttu telja sig eiga heima þar.
Hann verður að reka þá burtu sem þar eru og valda vandræðum og líta á þægindi og öryggi fjárhússins sem sína eign. Og svo verður hann að koma sér fyrir við dyrnar á fjárhúsinu og skilja á milli þeirra sem þar eiga heima og óargadýranna sem eiga ekki heima þar. Þá upphefst háreisti og áflog þegar hinir síðustu verða að fara út um dyrnar og í útskúfunina þar fyrir utan.
Þetta er allt ímynd kirkjunnar þar sem sérhver prestur er góði hirðirinn í smækkaðri mynd. Hann verður að halda uppi þeim aga sem einn er fær um að koma á reglu.
En sérhver einstakur hirðir í kirkjunni er ekki sjálfstæður. Hann er settur undir stöðugar leiðbeiningar yfirhirðisins og veit að allt vald hans á uppruna sinn hjá góða hirðinum. Hann verður að leiða hjörðina til áður óþekktra beitilanda. Hann ber ábyrgð á að hjörðin sé í góðu ástandi þegar góði hirðirinn tekur við henni í lok beitartímans. Hann verður að gera grein fyrir starfi sínu og meðtaka lokadóm góða hirðisins.
Og allan þennan tíma kynnist hann fénu náið og einstaklingsbundið. Hann gefur því öllu nafn. Og þegar venjurnar breytast, þegar hann færir féð til nýrra og frjósamari beitilanda, þá tekur allur hópurinn sömu ákvörðun og fylkir sér að baki honum. Hann veit að ef þau halda áfram munu þau alls ekki hafa neinn áhuga á fénu sem tilheyrir ekki hópnum. Og þessi hreyfing gerir þau sterkari og harðari af sér.
Sá sem virðir hópinn fyrir sér tekur undir eins eftir að samband hjarðarinnar og góða hirðisins er náið. Hann sér að hjörðin bregst skyndilega við og heldur af stað eins og rennandi vatn og hann skynjar í þessu það sem í lífi mannsins kallast ást. Amen.