4. sunnudagur í kirkjuári 2011, Stykkishólmur

 

      Við  stökkvum í guðspjalli þessa sunnudags frá fyrstu köflum Matteusarguðspjalls til upphafs fjallræðunnar. Hér gerir Drottinn vor lærisveinunum grein fyrir hinu nýja lögmáli kærleikans. Hann gerir það með því að lýsa ýmsum aðstæðum. Það er því ekki fyllilega rétt að við verðum að breyta skoðun okkar á hinum lifandi raunveruleika í upprunalegu boðunarstarfi Drottins vors í Markúsarguðspjalli og líta svo á að hér sé um fræðilega kenningu að ræða sem sé laustengd við veruleikann. Málið snýst hér ekki um breytingu á siðferðilegum lögmálum heldur um nýja sýn eða viðhorf til þeirra. Efnið stendur djúpum rótum, jafnvel enn dýpri, í lífinu sjálfu.

      Sæluboðin vekja tvær spurningar: Í fyrsta lagi hversu farsæl við  erum í aðstæðum lífsins. Við getum velt þessum aðstæðum fyrir okkur. Hversu vel hefur okkur gengið að forðast sjálfsupphafningu og sjálfsánægju? Hversu sterk er eðlislæg samúð okkar – óskum við þess fremur að aðrir varpi ekki byrðum sínum í einkalífi eða á öðrum sviðum á okkur með tilheyrandi stöðugu þunglyndi? „Hógværð“ er sérstakt hugtak: Í ritningunum segir að Móse hafi verið „hógvær maður, hógværari en nokkur annar á jörðinni“ (4M 12, 3). Berum við hógværð okkar á torg eða er hún orðin okkur svo eðlislæg að hún sé orðin hluti venjubundinnar breytni okkar? Teljum við að þörfin á réttlæti verði að vera hluti venjulegrar hegðunar, eða verðum við vör við það óréttlæti sem þjáir svo marga? Er það okkur í brjóst borið að huga aðeins að réttlæti handa okkur sjálfum en ekki að skyldum okkar og er réttlæti okkar sett undir vald kærleikans eins og hjá Guði? Látum við okkur nægja að losa okkur við eigin vilja og eigin umhyggju til þess að geta lifað hjartahrein og hvíla síðan í fullkomnum hreinleika Guðs? Búum við yfir svo miklu þreki að við getum unnið að friði sem hefur mun háleitari markmið en felast í siðferðishvatningu með orðum einum? Og er viðhorf okkar til ofsókna óljóst eða ekki óljóst eða krefst siðferðisvitund okkar þegar í stað viðbragða vegna þjáninga okkar, hvort sem þær eru ímyndaðar eða ekki, og verða eina sjónarhornið á krepputímum? Leiðir persónuleg krafa Krists til hvers okkar um sig til þess að við sýnum raunverulegan hetjuskap – þegar raunverulegur hetjuskapur krefst okkar innstu krafta?

      Almennt séð er í raun hægt að skoða sæluboðin út frá tvenns konar sjónarhorni. Annars vegar með hugsun sem leiðir til réttláts mats á því hvernig breytni okkar hefur þróast á ýmsum sviðum. Hins vegar gætum við aukið eða styrkt dyggðirnar í raun. Staða annars fólks og þau áhrif sem vitnisburður þess hefur á okkur (hvort sem fólk veit um það eða ekki) gætu verið sterkari en það sem við höfum sjálf fengið áorkað, eða við höfum glatað fyrir hirðuleysi. Ákveðin sálarró er nauðsynlegt skilyrði í þessu sambandi. Og sálarró gerir ráð fyrir að regla sé á dyggðum okkar þannig að þegar einni fer fram leiði það til framfara hjá öllum hinum, að mismiklu leyti. Eða, ef svo illa vildi til að okkur hrakaði, þá myndi skortur varðandi eina dyggð leiða il þess til skorts yrði vart hjá öllum hinum, að mismiklu leyti.

      Og loks verðum við að skilja að Drottinn vor talar þarna um siðferði sem er víðtækara en þær reglur sem í gildi eru eða er í raun afrakstur þeirra. Því segja má  að okkur sé hér sagt að gera þessi einkenni að  beinagrindinni í lífi okkar. Hér er því ekki um íhugunarefni að ræða heldur fremur praktískt málefni. Auðvitað hefur þekking sem byggir á íhugun ákveðinn forgang, og vilji og hjarta ásamt tilfinningum ráða för á grundvelli þeirra ákvarðana sem hugsunin tekur. Öll höfum við okkar eigin „þumalfingursreglur“ sem við byggjum siðferðislíf okkar á og þegar við mótum þessar þumalfingursreglur í huga okkar fáum við yfirsýn sem auðveldar okkur að greina aðstæður í ljósi þess sem við höfum aflað á grunni fyrirmæla og okkur hefur síðan auðnast að koma í verk á auðveldan og sársaukalausan hátt. Einkenni þeirra eru að þær ættu að gera okkur meira en hamingjusöm; fremur en að þær beri vott um þátttöku okkar í lífi Guðs sem er fullkomin sæla, því það er gleði sem farin er að flæða frá hinu guðdómlega og hefur okkur upp yfir ófullkomleika hins náttúrulega manns og gerir okkur að sannri mynd hins guðdómlega sonar. En það var mesta gjöf skírnar okkar sem Guð skapaði til þess að við yrðum raunveruleg börn hans, með mætti sem er í sjálfu sér sannur friður og sönn gleði. Amen.