5. sunnudagur á páskatíma 2009, Stykkishólmur

 

            Við verðum að lesa vandlega þessi djúpvitru og þó einföldu orð Jóhannesar guðspjallamanns. Þau hafa þann eiginleika að þau vísa til raunveruleika sem eru ekki minni en maðurinn, heldur eins og hann hafi verið skapaður af anda mannsins. Þetta er raunveruleiki sem er stærri en maðurinn því hann dvelur í Guði, sem gefur okkur hann og styður okkur, því hann vill að við frelsumst og að okkur líði vel.

            Hæfileikar hugans snúa að skerpu og innsæi og athugun þess sem liggur málum til grundvallar. Eiginleikar hjartans eru æðri eiginleikum hugans. Hlýja bætist við hina köldu útreikninga. Hugurinn reiknar og mælir en hjartað sameinar bæði huga og líkama og huggar hvort tveggja í íhugun sinni. Hugurinn dæmir á óhlutbundinn hátt, hann sviptir brott öllu kærleiksþeli áður en hann vekur sjálfan til lífsins, rís upp og dæmir sjálfan sig og aðra, ásamt öllum hlutum, með óbrigðulu innsæi. Hann dæmir nefnilega í ljósi sem er sameðlis honum, og hann leitar eftir efalausri hlutlægni. Hann er stoltur af því að raunveruleiki hans tilheyrir ekki heimi hins lokaða og heimóttarlega, né heldur heimi persónanna heldur heimi staðtölulegs sannleika. En hjartað huggar sig við fólk, það slær rórra í návist þess og nýtur hinna mannlegu einkenna. Menn geta verið á öndverðum meiði við hlutlægni hugans og haldið áfram að lifa, en hjartað forðast þessa ómannlegu hlutlægni sem við þurfum að hafa nokkra vitneskju um, því það þarfnast djúpviturrar kyrrðar sem það getur notast við til að nota mælikvarða sinn. Heimur fornaldar, þar með talin veröld Hebrea, átti ekki í neinum vandræðum með að veita hjartanu forgang. Þeir töldu að hjartað væri mikilvægasta líffærið og hefði fulla stjórn á öllu athæfi mannsins. Sumir grískir læknar í Alexandríu rannsökuð taugar sem þeir töldu að stýrðu lífinu og skynhrifunum. Þeir héldu að þær myndu leiða aftur til hjartans, en þeim til undrunar uppgötvuðu þeir að taugarnar sneiddu hjá hjartanu og enduðu í heilanum, sem þeir töldu miðstöð allra skynferla. Þeir vissu af innsæi sínu að vernda yrði mikilvægasta líffærið fyrir straumum annarra óæðri afla. Satt er það, að við verðum að þekkja hlutina áður en við getum elskað þá, en það er einfaldlega sú staðreynd að vera á undan í tíma. Hjartað bíður þess að veita því sem er sameðlis því kærleika sinn. Það er ekki lítil dyggð, því þar er ekki á ferðinni stöðug linka heldur er það reiðubúið til þeirrar innri eflingar sem nauðsynleg er til þess að meta að verðleikum það sem býr í öðrum og telst til hins göfuga en ekki hins smávægilega. Þannig er köllun mannsins hjá þeim sem hafa nógu sterk bein til að auðsýna og þiggja kærleika, til að meta aðra og vera sjálfir metnir að góðu. Hjartað verður í raun og veru að búa sig undir þess konar hátterni og sneiða hjá öllu lítilmótlegu og hversdagslegu.

            Í orðum sínum staðfestir Jóhannes guðspjallamaður mikilfengleik hjartans, með því að láta því, en ekki huganum, eftir að dæma um okkur sjálf. Þegar við erum ánægð með sjálf okkur lætur það okkur af gildum ástæðum finna fyrir sér. Það rekur okkur til þess að opna augu okkar fyrir hinu raunverulega áhugaleysi ástarinnar: með því að beina okkur að trúnni á Jesú Krist – sem er ekki fjarri okkur heldur umlykur okkur, dvelur í okkur en er þar þó að sjálfsögðu sem æðri nærvera, nærvera sem er ekki rétt fyrir ofan okkur, heldur óralangt fyrir ofan okkur. Því þó að samfella sé milli himins og jarðar, milli manns og Guðs þá eru samt engin bein líkindi milli hins eilífa og ódauðlega og þess sem takmarkast af tímanum.

            Þá verðum við jafnvel að reyna að finna takmarkanir þessara aðstæðna, sem virtist svo langt undan. Já, það eru líkindi milli hjarta mannsins og þess sem kalla mætti hjarta Guðs, en hér segir heilagur Jóhannes: „Guð er meiri en hjarta okkar og þekkir allt.“ Þekking á Guði getur komið i gegnum hjartað með öllum þeim krafti sem maðurinn býr yfir, svo að líkindin nái að vaxa. Það er ekki eintóm vellíðan heldur vellíðan með krafti. Þetta er kraftur sem runninn er upp í þeim krafti sem Guð viðheldur sjálfum sér með í tímaleysi því sem umlykur allan alheim frá upphafi hans til enda. Hérna lærir hjartað af kyrrð hugans sem ratar stöðugt rétta leið, því Guð og maður dveljast nú hvor í öðrum og eru nærverandi hvor öðrum, ekki þó iðjulausir heldur í sístöðugum krafti. Og þessi kraftur sem kviknar í okkur er jafnan endurnýjaður. Hann tryggir einlægni okkar svo að kærleikur okkar verður ekki að orðagjálfri símalandi tungu heldur af því sem við gerum og verður að mæla samtímis á kvarða hins eilífa sannleika. Amen.