6. sunnudagur í kirkjuári 2010, Stykkishólmur

 

            Nokkur munur er annars vegar á því hvernig guðspjallamaðurinn Matteus greinir frá sæluboðunum, stíl þeirra og inntaki, og hins vegar guðspjallamaðurinn Lúkas. Matteus tengir þau beint við andleg gildi: „Sælir eru fátækir í anda...“ en Lúkas segir einfaldlega: „Sælir eru fátækir.“ En ef við minnumst þess sem sumir spámannanna sögðu um mikilvægi andans fyrir þjóð þeirra sem kallaðir voru „hinir fátæku Drottins“, er munurinn strax orðinn miklu minni. Því höfðu ekki María og Jósef tilheyrt hinum fátæku Drottins, sem táknaði fórnargjöf hinna fátæku við birtingu Jesú og hreinsun Maríu í musterinu? Einnig er munur á staðnum því Matteus segir sæluboðin hafa verið færð fram á fjallinu en Lúkas að það hafi gerst á jafnsléttu. Þeim er beint til lærisveinanna og fylgir í kjölfar útvalningar þeirra tólf. Líkt og við Fjallræðuna fylgir umfjöllun, þó styttri sé, um breytni lærisveinanna. Drottinn vor lofar samúð og gjafmildi að fyrirmynd miskunnar Guðs; hann mælir með sjálfsgagnrýni og segir hana nauðsynlegt skilyrði fyrir því að gagnrýna aðra og eins hitt, að lærisveinarnir ættu að geta gengið að rausnarskap hjartans, því góður lærisveinn sé, þegar allt kemur til alls, líkur manni sem hafi byggt hús sitt á bjargi svo að það standist allar hamfarir. Þetta er hið góða sem býr í hjarta lærisveinsins góða.

            Góði lærisveinninn hugar einnig að framtíðinni. Hann kann að vera hungraður nú en brátt verður skipt um hlutverk, hann mun saddur verða. Hann hefur kannski ástæðu til að vera sorgmæddur nú en grátur hans, sem kannski fer fram í hljóði svo engi verði hans var, mun umbreytast í gleði. Því þá verða málalyktir sem samræmast réttlætinu. Hinir ríku munu þegar hafa fengið það sem þeim bar: Hinn fátæki Lasarus verður í faðmi Abrahams, en hinn, sem eitt sinn var ríkur, mun ekki geta notið þess sem eitt sinn hlífði honum við skorti; nú mun hann hungra í anda og syrgja og gráta, en auður hans forðaði honum eitt sinn frá því.

            Hinir fátæku eru ekki hvattir til að gerast byltingarmenn og hrifsa til sín það sem þeir hafa talið að þeir ættu með réttu að eiga. Þeir eru í andlegri samfellu við spámenn fyrri tíma. Hinir ríku eru í samfellu við falsspámennina, þá sem vísvitandi leituðu eftir góðum orðstír svo að þeir yrðu ekki mældir á vogarskálum fátæktar og fyrirlitningar. Nú eru það þeir sem ýtt er til hliðar. Góður vitnisburður þeirra sem ekki sækjast eftir fáfengileika hins góða orðspors mun hljóta umbun. Þeir hafa sett von sína á Guð einan og hann hefur ekki brugðist þeim. Þessi félagslegi umsnúningur gæfunnar var nefndur áður til sögu í Lúkasarguðspjalli í frásögninni af barnæsku Jesú, og einkum þó í lofsöng Maríu sem þegar hafði fellt sinn vel ígrundaða andlega dóm um samfélagið sem Sonur hennar fellir nú sjálfur. Hún hafði ekki beðið um sérmeðferð eða sérstaka athygli heldur einbeitti hún sér að því að rækta eininguna við þann sem þegar hafði fæðst guðdómlegri fæðingu, og hún varð sífellt styrkari og vissi að „allar kynslóðir myndu hana sæla segja“ því hún hafði bókstaflega borið Krist í kviði sínum og fætt hann. Þetta sagði hún ekki frammi fyrir miklum mannfjölda heldur í návist Elísabetar frændkonu sinnar einnar en útskúfun hennar sakir ófrjósemi, sem hún bar af þolinmæði, leiddi til þess að engill heimsótti hana og hún varð þunguð að einum hinna mestu meðal spámannanna. Svo virðist sem lífi spámannanna hafi fylgt leynilegur kraftur sem nær út fyrir heiminn og felur í sér fyrirheit það um Guðs ríki sem þegar var farið að rætast. Hjá Jesaja var fyrirheit sem fól í sér sýn um það sem koma skyldi þegar heiðnu þjóðirnar, sem oft voru fyrirlitnar, færu að iðka ttrúna að fullu og yrðu einnig hluti Guðs útvöldu.

            Lof Jesú í garð spámannanna og lof Maríu til Abrahams og andlegs sæðis hans var borið fram þrjátíu árum fyrr af þessari „æðstu dóttur Síon“. Hún gerði sér einnig fulla grein fyrir því að allar kynslóðir myndu segja hana sæla, eins og sagt var í viðurvist „frændkonu“ hennar, óbyrjunnar sem eitt sinn var, konu minniháttar musterisprests. Nú kom allt saman og fullkomin eining varð með þeim innblæstri sem Lúkas ritaði guðspjall sitt í – þegar Jesús, með fullri vitneskju um það sem verða myndi í kirkjunni sem hann stofnaði í fullri einingu við Föður sinn og í mætti Heilags anda, í sinni eigin mynd og líkingu, færir fram sinn eigin spádóm varðandi hina fátæku sem skyldu verða boðendur stofnunar Guðs ríkis á jörðu. Og hann endurtekur opinberlega spádómsorðin sem móðir hans hafði mælt fyrir burð hans og snertu fæðingu hans. En þetta varðaði einnig hans eigið hlutverk í hinum mikla leyndardómi hjálpræðis heimsins: kona var komin fram í hópi hinna fátæku og hún var, um leið og hún starfaði í einingu með Syni sínum frá himnum, jafnframt mesti viðtakandi þeirrar umbunar sem hann lofaði hér. Amen.