7. sunnudagur í kirkjuári 2007, Stykkishólmur

 

            Á eftir vel ígrundaðri frásögn Lúkasar af sæluboðunum og varnaðarorðunum, sem við heyrðum guðspjalli síðasta sunnudags, kemur nú þetta guðspjall þar sem hvort tveggja rís upp saman í einingu – einingu kærleika og samúðar. Það hvetur til enn frekari samanburðar við kaflann þar sem sagt er frá sæluboðunum í fjallræðunni í Matteusarguðspjalli. Þar leit guðspjallamaðurinn fyrst til endaloka alls, að með því að breyta og þjást á þennan hátt rísum við upp til sælunnar, og var þetta haft fyrst í fræðslustundinni til þess að vekja vonina innra með okkur. Skipun Lúkasar hefst á hverfulleika lífsins í öllum þess sársauka, og hvetur okkur til hetjulegrar afstöðu. Skýring hans á siðferðiskenningum Jesú hefst með tengingu við kjarna þeirra. Fyrst eigum við að gera öðrum það sem við viljum að þeir geri okkur, og þar er um að ræða það svið sem sýnir venjur manna og félagslega breytni þeirri, en síðan eigum við að rísa enn hærra og líkja eftir guðlegri miskunn, með það í huga að við reiðum okkur öll á guðlega miskunn sem er fyrirmynd um breytni okkar: því eigum við að breyta eftir þeirri guðlegu miskunn sem er undirstaða tilveru okkar og hjálpræðis! Þá verðum við sannarlega Guðs börn, og þá verður líka auðveldara að fordæma ekki þegar í stað, því ef við frestum því að dæma eða jafnvel sýnum þolinmæði, fáum við tíma til að taka sinnaskiptum, jafnvel þau okkar sem virðast miskunnarlaus.

            Drottinn sjálfur þoldi meðferð sem setti kvalara hans í hóp óvina hans og hann sagði: „Faðir, fyrirgef þú þeim...“ Flestir hafna þessu ráði og finnst það of fjarlægt raunverulegu lífi og of krefjandi. Eða þeir gera varúðarráðstafanir. Sumir fela tilfinningar sínar á bak við harða eða fráhrindandi ásýnd, jafnvel þó að slíkt afbaki viðbrögð þeirra á margan hátt. Þetta gera þeir til þess að bægja frá sér sársaukanum. Þetta veldur miklum einmanaleika, og jafnvel því sem verra er, dulinni sjálfsupphafningu og sjálfsaðdáun þess sem hagar lífi sínu þannig að hann verði fyrir sem minnstum félagslegu óþægindum. Samkennd og eðlilegu félagslífi er þá fórnað á altari sársaukafulls og yfirdrifins sjálfstrausts.

            En við skulum vera bjartsýn, hinn almáttugi Faðir gleðst ekki yfir að valda börnum sínum sársauka.Hann myndi aldrei hvetja til slíks framferðis nema hann væri reiðubúinn til að nota allt sitt vald til að styðja okkur í þeirri breytni. Hérna sýnir hann að hann vill að við eigum hlutdeild í sæluboðum hans á æðri hátt en við höfum talið eðlilegt. Kærleikshæfni býr innra með okkur sem hvetur ekki til þjáninga heldur kviknar af henni, og þegar hún brýst fram verður líf okkar guðdómlegt. Líf okkar verður þá farvegur gæsku sem óhugsandi væri á annan hátt. Þá leggjum við ekki lengur mælistiku á hlutina og gleðjumst á tilfinningalausan hátt yfir sigri okkar eða hörmum ósigra okkar. Umbreytingin í heim kristninnar byggðist á sigri Krists yfir öllu illu þegar óteljandi hetjusálir sáu handan yfir takmarkaða sjónarrönd mannlegra þæginda, að heiðni heimurinn var mikil hindrun þess að stofnað yrði samfélag sem grundvallaðist á gagnkvæmum kærleika og menn nytu hins æðsta mögulega réttlætis. Því sálardjúp okkar verður að standa opið fyrir raunveruleika Guðs sem er kærleikur, svo að okkur megi auðnast að umbreytast í Guð og kærleika hans.

            Samviska okkar færir okkur það sem mestu skiptir, og það getur tekið margar tilraunir og langan tíma að komast raunverulega að því hvað það er og fylgja því af kærleiksfullri sannfæringu. Þetta þema hefst upp og því lýkur á stórfenglegan og dásamlegan hátt: Breytið eins og Guð svo að þið náið að líkjast honum. „Guð iðrar ekki náðargjafa sinna og köllunar“, segir Páll í bréfi sínu til Rómverja (11, 29). Því, segir Drottinn, guðdómleg laun munu goldin, og þeir munu ekki kunna að meta það sem ekki þekkja Guð. Þau munu hlotnast þeim sem samkvæmt náðargjöfum hans og köllun hafa upphafið gerðir sínar á guðdómlegt stig. „Það sem þú gefur mun gefið þér – beint frá Guði eða frá öðrum mönnum fyrir hönd Guðs.“ Þetta nær langt út fyrir þau grundvallar félagslegu samskipti sem felast í því að „gera öðrum það sem þú vilt að þeir geri þér.“ Það er byrjunin. Manninum má eiginlega líkja við ílát sem verður að hrista og þjappa síðan innihaldinu saman til að endurgjalda óeigingjarna upphafninguna til Guðs, og fyrir að starfa í samræmi óeigingjarna breytni hans hið innra.

Og loks er að geta fráviks í frásögn Matteusar af sæluboðunum: Þar lifa menn sæluboðin einhvern veginn utan við eigið venjubundna líf. En Lúkas segir að þau eigi heima í venjulegu lífi manna þar sem guðumlíkar sálir, sem eru að verki hér og nú, fyllast af raunveruleika barna Guðs, hetjuleg undir Guði og í Guði. Amen.