Vígsla Basilíku hl. Jóhannesar í Lateran 2008, Stykkishólmur

 

            Síðasta sunnudag vék sunnudagsmessan fyrir minningu allra heilagra og enn víkur messa þessa þrítugasta og annars sunnudags i kirkjuári fyrir vígsluhátíð Basilíku heilags Jóhannesar í Lateran. Hún er elsta basilíkan og var reist nálægt Lateranhöllinni sem Konstantín keisari, sem tók trú, fékk Sylvester páfa til afnota. Keisarinn hafði afsalað sér völdum til þess að fá aftur kristið konungdæmi sitt fyrir krýningu af hendi Sylvesters.

            Þessi samvinna páfa og keisara, sem varð að innleiða svo margar nýjungar til að koma á stöðugleika og reglu, var að hluta til raunveruleg en einnig andlegrar og táknrænnar náttúru, það er að segja, hún tjáði í helgisiðunum og á sýnilegan hátt að rómverska ríkið hafði tekið upp kristna skipan því að keisaradæmi Rómar var í eðli sínu óæðra því himneska skipulagi sem nú var komið þar á. Með andlegri þátttöku í hinu himneska konungsæmi fékk það ásýnd himneskrar reglu sem fól í sér jarðneska reglu.

            Basilíkan sem Konstantín reisti var byggð eins og dómhús keisarans. Í öðrum endanum var hálfhringlaga kórinn, nákvæmlega eins og í dómhúsum keisarans. Þar var komið fyrir mynd keisarans og menn sýndu henni virðingu sína, enda væri hann uppspretta réttlætisins. Þar var komið fyrir mynd af Kristi, hinum himneska konungi, til þess að gera sýnilega uppsprettu valdsins sem hann hafði og var forsenda hins æðsta dóms og réttlætis. Þar var einnig komið fyrir stól biskupsins í Róm og er hann þar enn þann dag í dag. Á vegginn hafa eftirfarandi orð verið rituð til merkis um það að sá kennivaldsstóll kirkjunnar og arftaka Péturs sem þar hefur verið komið fyrir, sé mikilvægur öllum heimi: „Hin alhelga Laterankirkja, móðir og höfuð allra kirkna í borg og heimi.“ Meðan ofsóknirnar stóðu yfir voru öll húsgögn til nota við helgisiðina höfð úr tré til að auðvelda skyndilegan flutning þeirra og geymslu ef heiðingjarnir kæmu í katakomburnar eða heimahús manna. En nú lét Sylvester páfi reisa þar steinaltari, sem var að nokkru leyti arftaki hinna heiðnu steinaltara sem voru mörg. En þetta meginaltari var einstakt og táknaði einingu kristinna manna í altarisþjónustunni í keisaradæminu.

            Basilíkan mátti þola ýmislegt af hendi germanskra innrásarmanna og annarra sem yfirleitt aðhylltust kristna trú þó að nokkuð bæri þar á Aríusarvillu. En yfirstjórn kirkjunnar hafði áfram aðsetur þar og skjölin sem staðfestu það voru geymd þar. Fram að því að páfarnir loks yfirgáfu deilur og argaþras Rómaborgar og héldu til Avignon í leit að friði og ró hafði höllin og basilíkan verið miðstöð kristninnar. En þegar þeir héldu aftur til Rómaborgar að ráði Þriðju reglu Dóminikana og heilagrar Katrínar frá Siena, þá sneru þeir ekki aftur til Laterankirkjunnar heldur Vatíkanhallarinnar og basilíkunnar sem Konstantín hafði einnig látið reisa. Þar var höfuðaltarið í kórnum beint yfir gröf Péturs. En kirkja heilags Jóhannesar í Lateran er áfram miðstöð stjórnar biskupsdæmis Rómaborgar og þar er varðveittur fjöldi skjala. Ég hef kynnst þessu svolítið vegna þess að ég þekki ítalskan prest af reglu heilags Frans, Padre Fortunato, sem hefur stundað rannsóknir þar á heimsóknum fulltrúa Píusar páfa X til sóknanna í Róm en sjálfur var páfi þá fangi hins veraldlega ítalska ríkis í Vatíkaninu. Þegar þurfti að endurbyggja kirkjuna var sett nýtt, klassískt barokkyfirborð á gömlu forgotnesku súlurnar og bætt við nýrri framhlið og inngangi árið 1735. Páfadómur var staðsettur um skeið í Avignon og til minningar um það og þann áhuga er franskir konungar sýndu á ýmissi endurbyggingu basilíkunnar, er forseti Frakklands enn „hinn fyrsti og eini heiðursfélagi prestareglu basilíkunnar“.

            Þó að páfi búi í Vatíkaninu felst þó mikilvægur liður embættistöku hans í því að „taka við völdum“ í Lateranbasilíkunni. Benedikt páfi tók við völdum í basilíkunni á uppstigningardag árið 2005 en í Árbók kaþólsku kirkjunnar á Íslandi segir að biskupar Norðurlanda hafi ákveðið að þessi dagur upprunalegu vígslu basilíkunnar skuli vera til minningar um þessa valdatöku páfa í höfuðbasilíkunni. Í upphafi prédikunar sinnar við messu þann 7. maí 2005 sagði hinn heilagi faðir: „Dagurinn í dag, þegar ég sit í fyrsta sinn í stóli biskups Rómaborgar og arftaka Péturs, er dagurinn þegar kirkjan á Ítalíu fagnar hátíð uppstigningar Drottins. Miðdepill þessa dags er Kristur. Og það er aðeins honum að þakka og leyndardómi uppstigningar hans, að við skiljum mikilvægi þessa stóls sem er í raun tákn ábyrgðar og valda biskupsins... Uppstigning Krists táknar að hann tilheyrir ekki lengur þessum heimi spillingar og dauða sem ráða lífi okkar. Þetta merkir að hann tilheyrir Guði algjörlega. Hann, hinn eilífi Sonur, leiddi líf okkar manna til návistar við Guð og varð hold og blóð í ummynduðu formi. Maðurinn öðlast hlutdeild í Guði fyrir Krist, og maðurinn öðlaðist við það hlutdeild í sjálfu lífi Guðs. Og þar sem Guð viðheldur og umfaðmar gervallan alheiminn þá táknar uppstigning Drottins að Kristur hefur ekki yfirgefið okkur heldur er hann nú, þökk sé dvöl hans hjá Föðurnum, nálægt okkur hverjum og einum að eilífu.“ Og áður en hann lauk máli sínu á því að þakka Ruini kardínála og öllum hinum rómverska klerkdómi, sagði hann þessi vel völdu orð: „Kæru Rómverjar, nú er ég biskup ykkar. Ég þakka ykkur rausnarskap ykkar og samúð og alla þá þolinmæði sem þið hafið sýnt mér! Sem kaþólskir menn erum við öll einhvern veginn rómversk. Með orðum 87. sálms, sem er lofgjörð til Síon, móður allra þjóða, syngur Ísrael og kirkjan: „Um Síon munu þeir segja: Hver þeirra er fæddur í henni“ (sbr. 5). Á sama hátt getum við einnig sagt: Sem kaþólskir menn erum við öll á ákveðinn hátt einnig fædd í Róm. Því mun ég af öllu hjarta reyna að vera ykkur góður biskup, biskupinn í Róm. Og við skulum öll reyna að verða kaþólskari og kaþólskari – reyna að verða betri bræður og systur í hinni miklu fjölskyldu Guðs, fjölskyldunni þar sem enginn er ókunnugur.“ Amen.