Páskavaka 2008, Stykkishólmur

 

            Í lestrunum í upphafi páskavökunnar og messunnar er farið yfir sögu gervalls alheimsins og einnig mannkynssöguna. Það gerist einkum með lestrum úr helgum ritum Gyðinga sem tengjast um eilífð helgum ritum kristinnar trúar en þar eru fyrri ritin endurtekin og leidd til lykta.

            Þegar önnur trúarbrögð heimsins fengu sína hugvitsamlegu endurgerð öðluðust Gyðingar bækurnar sem kenndar eru við Móse og hin fyrsta þeirra gerir grein fyrir sköpunarsögunni sem lauk með sköpun mannsins og síðan falli hans. Vestræn þjóðfélög vilja halda í þá hefð að sagan sé meira en aðeins saga og að hún tengist opinberunum hins eina Guðs, því það á einhvern sterkan hljómgrunn innra með þjóðunum. Þetta samsvarar jafnvel veraldlegri endurgerð vísindanna á þróun alheimsins frá upphafi til þess ástands sem nú ríkir. Þessi frásögn hefur þó þann ókost að þar er ekki talið að maðurinn hafi framkallað þessa stórmerku, sameiginlegu sögu. Hugur mannsins er þar ekki talinn sjálfstæður heldur er þar reynt að skýra hann með tilliti til þróunar efnisins og hins lifandi raunveruleika.

            En þessi nálgun gerir lítið úr sérkennilegum hæfileikum hugans og getu hans til að fara út fyrir sjálfan sig og horfa á sig utan frá. Ef það er gert verður miklu meiri hluti af þróunarferli mannsins skiljanlegur. Ef við höldum til baka til upphafsins þá er aðeins eitt næsta öruggt, það sem kemur frá huganum, hinum hugsandi allt um grípandi huga. Ekki sjá allir þetta í því samhengi að hér sé um afleiðingu þess að ræða að í upphafi, eða skömmu eftir það, var hugarstarfsemin í ólagi. Leitin að leiðréttingu og lagfæringu á þessu ólagi, sakir syndar og falls, hrópar eftir skilningi, og eina uppsprettan sem skilur þetta rétt er saga hinna opinberuðu trúarbragða, sem kom til okkar frá Gyðingum og var síðan útvíkkuð, útskýrð, dýpkuð og færð mönnum af Jesú Kristi, sem sjálfur játaði, meðan hann var sonur jarðneskrar móður, að hann væri Sonur Guðs. Gyðinglegur spádómur bjóst greinilega við komu hans en Gyðingar almennt töldu kröfu hans guðlast og reyndu með hjálp hindurvitna og heiðinna Rómverja, sem hersátu land þeirra, að taka hann af lífi á hinn grimmilegasta hátt. En krossfestingin varð fórnarverknaður sem batt enda á allar ónauðsynlegar dýrafórnir, hvað þá mannfórnir: Þessi fórn batt enda á allar fórnir.

            Og með aðgerð sem fól í sér einskonar sköpun, því andinn er óendanlegur og ódauðlegur og getur sett mark sitt á hvaðeina, reis hann upp frá dauðum og færði himininn endanlega til jarðar, dulinn að baki þessari endursköpun lífsins, dauðans og upprisu Krists frá dauðum. Aðeins Guð var fær um að endurskapa manninn algjörlega og þannig fór hann að því. Að sjálfsögðu kom þetta mönnum á óvart. Næsta samsvörun við þetta gæti verið flótti Gyðinga yfir Rauða hafið, sem þornaði upp á meðan þeir fóru þar um, en aðeins þangað til þeir voru allir komir yfir. Þá flæddi vatnið aftur yfir og drekkti Egyptunum sem eltu þá í hervögnum sínum, en samt voru Ísraelsmenn gangandi og fóru hægt yfir með nautgripi sína. Þetta ferðalag þeirra eða „pasch“ („framhjáganga“) veitti Gyðingum endurnýjun hjá Guði í eyðimörk iðrunar og undirbúnings.

            Hugsun þeirra var nátengd þessum atburðum og alla þætti páska þeirra er að finna í páskum Jesú í Jerúsalem, í réttarhöldnum, þjáningafullum dauða hans og upprisu. Þarna gekk Guð í mannlegu eðli í gegnum þjáningar og dauða mannlegrar höfnunar – og tók með því á sig allar þjáningar manna, allt til upprisu frá dauðum, í líkama sem sýndi öll sáramerki þjáninganna, en að þessu sinni voru þau ódauðleg orðin.

            Og síðan íhugum við hugfangin hvernig hann stofnaði altarissakramentið sem gerði nærverandi á andlegan hátt þá sögulegu atburði sem eru grunnurinn að því að fórnargerðin varð okkur til lífs: þegar hann gerði okkar þjáningar að sínum, gerði dauða okkar að sínum og veitti okkur eilíft líf.

            Jafnvel hér á jörðu, líkt og þegar æðsti prestur allra þjóða, Melkísedek, fórnaði brauði og víni í fórninni. Jesús stofnaði sjálfsfórn sína með þeim hætti, fyrir óendanlegan mátt Guðs, að hún mætti sífelldlega endurnýjast, og að við mættum neyta líkama hans og blóðs, líkt og þegar Adam og Eva neyttu í leyfisleysi af skilningstrénu í upphafi. Hin helga máltíð, altarissakramentið, og messan sem nær yfir þessa atburði og tímalausa raunveruleika, er ævarandi.

            Í messunni er endurtekið ekki aðeins upphaf mannsins heldur einnig friðþæging Krists fyrir allar okkar syndir sem hafa komið í veg fyrir að nytum frjáls aðgangs að sköpuninni, fyrir fall okkar og endurlausn: endurlausn fyrir sjálfsfórn hans sem Sonar Guðs er varð maður og reis síðan upp frá dauðum.

            Sköpunin, syndafallið og þjáningarnar bera vott um einskonar hrösunarferli á leið okkar til opinberunar Guðs hjá Móse, en þar er saga heimsins alls og alheimsins endursögð og lýkur í fullkomnum sigri með sigurhrópi Gyðinga sem er sungið og kallað í fögnuði páskanna: Allelúja, allelúja, allelúja. Amen.