Skírdagur 2009, Stykkishólmur

 

            Í Hebreabréfinu, þar sem minnt er á tilvísunina til Messíasar í Sálmunum, er sagt að Jesús hafi verið prestur „að hætti Melkísedeks“. Þarna er að hluta til verið að benda á að prestdæmi hans hafi verið eldra og viðameira en það prestdæmi sem stofnað hafði verið fyrir fórnir prestdæmis Levítanna, en upphaf þess má rekja til þess er Móse vígði Aron. Móse hafði andlega visku sem samsvaraði reglunni: „enginn fær gefið það sem hann á ekki“.

            Melkísedek birtist aðeins í þremur versum í fjórtánda kafla 1. Mósebókar. Heilagur Ambrósíus sagði að þessi táknræna fórn hans á brauði og víni væri „sakramenti“ sem væri undanfari laga Móse og lögmálsins. Með litlum hópi manna hafði Abraham borið sigurorð af hópi konunga sem höfðu haldið Lot bróður hans föngnum. Melkísedek mætti honum á heimleiðinni og sagði: „Blessaður sé Abraham af Hinum hæsta Guði, skapara himins og jarðar. Og lofaður sé Hinn hæsti Guð sem gaf óvini þína þér í hendur.“ Abraham sýndi þessum konungum endurnærandi miskunn  og sagði við þá: „Ég tek ekkert af því sem þið eigið, svo að þið skulið ekki segja: Ég hef gert Abraham ríkan.“ Í eftirfarandi Móselögum var örlítið pláss fyrir brauðfórnir – í „Fórn þakkargjörðarinnar“. Ég man að ég athugaði þýðingu bókanna sjö en þar var ekki minnst á „eucharistein“; hér er um lauslega tenginu við vínfórnina að ræða. Í 4. Mósebók (15, 1–12) er færð fórn, sem er blanda af mjöli, olíu og víni og er það brennifórn ásamt lambi eða nauti. Texti þessara lögmálsbóka skilur okkur eftir í nokkurri óvissu og sumu getum við ekki svarað (og þó er sú stefna uppi meðal nútíma Gyðinga að endurvekja ekki aðeins musterið heldur einnig fórnirnar). Allt er að vinna með því að taka saman þessar fórnir sem fyrirrennara þess sem Drottinn vor stofnaði í hinstu páskamáltíðinni.

            Í 2. Mósebók eru tvær frásagnir af upprunalegu páskamáltíðinni. Í hinni fyrri, aðalfrásögninni, er því lýst hvernig á að slátra lambi og neyta kjötsins, án þess þó að orðið fórn sé notað (12, 1–14). Í seinni frásögninni er vísað fram á við til þeirrar spurningar sem börn framtíðarinnar spyrja, „hvað merkir þessi helgisiður?“, en þá eiga hinir fullorðnu að svara, „þetta er páskafórn handa Drottni“ (12, 25–27).

            Í framreiðslu máltíðarinnar og í þeim fyrirmælum sem Drottinn vor gaf, endurspeglast hinn frumstæði gamli siður. Hans fyrirmæli beinast ekki að páskalambinu og hinum beisku jurtum sem borðaðar voru með því. Þar er vikið að brauðbitunum sem teknir var af sameiginlegum diski og síðan færðir öðrum til tákns um sameiningu þeirra og samfélag. Í helgunarorðunum í messunni, „eftir máltíðina“, er lögð áhersla á hina sérstöku blessun og bergingu vínsins sem fór á eftir henni. Það var hvort tveggja viðbót við hina hefðbundnu máltíð, ennþá einfaldari og fábrotnari. Þarna var verið að sækjast eftir einfaldleika sem minnir á það er hann mettað fimm þúsundir með brauðunum og fiskunum sem fjölguðu sér á yfirnáttúrlegan hátt. Þetta voru máltíðir, ófullkomnar eins og altarissakramentið, af nægtaborði gjafa Föðurins.

            Af þessum einföldu efnum sem boðin voru reis fyrst mikill táknrænn, og síðar ósvikinn raunveruleiki. Það er öllum trúuðum mönnum augljóst af þessum stórkostlegu, en þó einföldu orðum helgunarinnar: „Þetta er líkami minn“, „Þetta er blóð mitt“. En ekki er nóg með það. Þar sem í raun átti að minnast og endurtaka páskana í Egyptalandi, þá var þessu einnig svo varið um þessa páska Drottins í Jerúsalem. Nærvera hans er í því sem virðist vera brauð eða vín, sem er síðan helgað fyrir orð prestsins sem er eftirmaður postulanna og hefur fullt vald þeirra, og með því verður upprunalega páskamáltíðin gerð nærverandi í sérhverri tignun þess sem réttilega hefur verið nefnt „leyndardómar“.  Þessa verður að minnast við árlega hátíð páskanna því bæði er það sögulegt og upprunalegt eins og hitt. Þetta tengist einnig, þó að ytri aðstæður komi í veg fyrir það í okkar biskupsdæmi, árlegri blessun hinnar heilögu olíu sem notuð er við skírn, fermingu og prestvígslu en einnig fyrir sjúka, sem hafa ævinlega notið sérstakrar athygli þeirra sem boða fagnaðarerindið, sem á upphaf sitt hjá Drottni vorum. Amen.