Skírdagur 2010, Stykkishólmur

 

      Páskamáltíðin sem Gyðingar borðuðu saman í hópi fylgdi nákvæmlega þeirri áætlun sem gefin er í annarri Mósebók þar sem ákveðin regla tengist þeim orðum er Guð beindi til Móse. Til minningar um upphaf frumpáskanna eftir síðustu pláguna – dauða frumburðanna hjá Egyptum – flúðu Gyðingar frá Egyptalandi en þangað höfðu þeir fyrst verið boðnir velkomnir vegna þess góða orðstírs sem Jósef naut við hirð konungs, en urðu þar þó að lokum þrælar. Þeir höfðu stafi við höndina svo að þeir gætu undir eins haldið á brott niður að ströndum Rauða hafsins. Hafið skiptist fyrir framan þá og lokaðist aftur og drekkti Egyptum og ökumönnum stríðsvagnanna þegar þeir hröðuðu sér á eftir hinum fyrri þrælum og ætluðu að sækja þá til baka. Þetta var líkamleg og andleg frelsun og henni fylgdi tímabil andlegs ákafa í eyðimörkinni þegar þeir gengu þar saman undir leiðsögn skýstólpa á daginn en elds um nætur. Þeir fundu þarna bragðið af frelsinu þó að það tæki þá 40 ár að fara í gegnum eyðimörkina, sem þeir hefðu getað gengið á einni viku ef þeir hefðu ekki tekið þá trúarlegu ákvörðun að fylgja leiðsögn Drottins skref fyrir skref um þennan langa tíma. Þannig voru hinir upprunalegu páskar og í framhaldi af hátíð hinna hefðbundnu páska í Jerúsalem komu óréttlát réttarhöld yfir Jesú, krossfesting hans, greftrun, hvíld í gröfinni í svefni hinna dauðu og upprisa hans frá dauðum í dýrðlegum líkama.

      Jóhannes guðspjallamaður greinir fyrst í þessu sambandi frá kærleikanum sem Drottinn vor bar til postula sinna allt til enda. Það var gagnkvæmur kærleikur og Pétur mótmælti því af virðingu að hann myndi ekki samþykkja að meistari hans þvægi honum um fæturna. Ritskýrendur þegja að mestu um uppruna þessa siðar. Besta hugmyndin er sú að það tákni gestrisni þegar húsbóndi eða þjónn hans þvær fætur gesta sinna til að hressa þá eftir ferð um rykug stræti, ógreiðfærar götur og stíga. Það er eins og eitthvað óvænt gerist við máltíðina. Brauðið átti að vera brauð sem menn dýfðu í pottinn þar sem páskalambið var soðið í sósu, og fært síðan hinum gestunum ekki síður en borðað sjálfir. Það hafði enga sérstaka merkingu í líkingu við það sem var samkvæmt Mósebókunum. Vínið í lok máltíðarinnar hefur ekki haft það heldur, en samt stofnaði Drottinn vor helga máltíð sem varð himnesk með þessum efnum sem virtust svo lítilvæg. Hann helgaði efnin með sínum eigin orðum og færði þau síðan lærisveinum sínum. Með orðunum: „Gjörið þetta í mína minningu“ gaf hann bein fyrirmæli um stofnun prestlegs hlutverks handa postulunum og þeim sem tækju við af þeim er tímar liðu. Því virðist þessi upprunalegi þvottur jafngilda því er Móse þvoði Aroni og sonum hans áður en hann vígði þá sem presta. En Drottinn vor lét sér nægja fæturna því að nærvera þeirra hjá honum og berging þeirra fyrir hans tilverknað hafði hreinsað þá andlega. En þetta var einnig tákn hreinleika og bróðurlegs kærleika.

      Áður en guðspjöllin voru færð í letur ritaði Páll postuli frásögn sína af stofnun þessa sakramentis. Hann sýnir fram á hversu vel frumkirkjan mundi eftir hinni upprunalegu máltíð og að hún hafði aðeins notað þá hluta úr máltíðinni sem nú eru talin sakramentið og sleppt því sem má telja sér-gyðinglegt því hún taldi að Kristur hefði stofnað nýja páska sem myndu endast allt til loka tímanna: þar væru leyndardómar tignaðir sem nú væru himneskir, en haldnir hátíðlegir á jörðu. Menn skildu vel að þegar þeir borðuðu brauðið og drukku vínið varð það raunverulega nærverandi sem líkami og blóð Krists og boðaði þessa staðreynd sem við hlytum að tigna uns hann kæmi aftur. Þetta form var fastsett að eilífu: efnið sem helgað var og etið var líkami sjálfs Drottins sem hafði þjáðst og blóðið sem hafði flætt burtu um leið og líf hans sjálfs sem manns. Þegar þetta er hátíðlegt haldið myndast stórkostleg eining sorgar og himneskrar gleði sem á sér engan sinn líka. Einfaldleiki þessarar gjörðar sem á uppruna sinn í hinum upprunalegu og lítilvægu efnum brauði og víni, opnar leið til einfaldrar og einstakrar eilífðar sem er grunnur hins venjulega og óbreytilegs útlits þeirra. Og tignun þeirra fer í sérhvert sinn fram ósýnilega í einstaklega óbreyttri helgiathöfn þegar fórnin á Golgata endurnýjast fullkomlega, algjörlega og hvað áhrif snertir, um leið og hinir trúuðu tigna þau í sjón og í orði. Amen.