Pétursmessa og Páls 2009, Stykkishólmur

 

            Venjan er að tengja saman þessa postula báða og dýrlinga, en þó getur vart ólíkari menn! Ekki aðeins gerðu þeir með sér samkomulag um að Pétur hugaði einkum að Gyðingum og þeim sem tekið höfðu kristna trú meðal þeirra, en Páll einbeitti sér að heiðingjunum.

            Pétur var ættaður úr veiðimannasamfélagi Galíleu þar sem lítið bar á formhyggju Gyðinga sem alþekkt var í trúarmiðstöðvum Júdeu en Páll hafði alist upp eftir hefðum farísea meðal Gyðinga í útlegðinni í  borginni Tarsus en farið seinna til Jerúsalem til náms hjá frægum rabbína. En með hliðsjón af bakgrunni þeirra, hefði Páll, með sinn mikla skilning, átt að huga að samfélögum Gyðinga og þeim sem tóku trú úr þeirra röðum, en Pétur átt auðvelt með að umgangast heiðingjana. Þannig hafa þeir báðir gert sérstakt átak til að kynna sér það fólk sem þeir boðuð trú og þjónuðu.

            Báðir höfðu þeir brotið gegn samvisku sinni er þeir komust í náin kynni við Krist og aðra kristna menn. Afneitaði Pétur ekki Kristi frammi fyrir þernunni sem gætti dyranna að garði æðsta prestsins: „Ég þekki hann ekki!“ Og hafði ekki Kristur talað við Pál á leið hans til Damaskus þar sem hinn síðarnefndi ætlaði að ofsækja kristna menn harðlega: „Hvers vegna hlýðir þú ekki samvisku þinni í stað þess að veita náð minni viðnám?“ Við getum litið svo á að það hafi verið skref á þroskaferli þeirra að þurft hafi að minna þá á þau mistök þeirra að afneita uppljómun náðarinnar, og þess vegna hafi brautir þeirra verið svo mismunandi og sérstakar, þegar Pétur tók aftur trú en Páll frelsaðist. En báðir létu þeir á endanum undan krafti Guðs og fundu yfirfljótanlegan frið og hjálpræði svo að þeir gátu einnig veitt öðrum.

            Á fyrstu stigum frumkirkjunnar var staða þeirra þannig að þeir hlýddu boði Drottins um að halda út og kristna allar þjóðir. Þeir prédikuðu fagnaðarboðskapinn – en sá boðskapur hafði ekki enn verið færður í letur í frásögninni um kenningar og ævi Jesú Krists. Prédikun hjálpræðiserindisins hjá postulunum fólst í meðtöku og síðan fullkominni gjöf þess hjálpræðisboðskapar sem færir móttakendunum leyndardóma trúarinnar sem þeir geta síðan gengist undir og tekið til sín. Hin upphaflega náð leiddi til þess að hlustendur þeirra báðu um skírn og beiddust inngöngu í samfélög kirkjunnar, en síðan bættist við skírn fyrir Heilagan anda. Ekki er nóg að segja að boðskapur þeirra hafi verið ókeypis. Við verðum að bæta við kraftinum sem fylgdi boðuninni. Menn tóku í upphafi sinnaskiptum í djúpi hjarta og sálar og skildu hvað Pétur átti við (2Pét, 1, 4) „þið ... verðið hluttakendur í guðlegu eðli“. Páll sagði nákvæmlega hið sama: „Áður en grunnur heims var lagður útvaldi hann oss í Kristi ... [og gerði] oss að börnum sínum“ (Ef 1, 4). Prédikun þeirra beggja færði hlustendum þeirra leyndardóminn svo að hvenær sem þeir heyrðu þetta endurtekið óx eining þeirra og þátttaka í guðdómi Krists og þeir tengdust honum sífellt nánari böndum.

            Þeir trúðu þessu til fullnustu og boðuðu það, sem verkfæri Guðs, og sáu fyrir augliti sínu afleiðingarnar af þeirri fræðslu sem þeir höfðu þegið persónulega frá Kristi – Pétur sem hafði gengið hreyfingunni á hönd meðan Kristur var lifandi og Páll sem hafði notið þeirra forréttinda að þiggja djúpstæða og fullkomna fræðslu frá Kristi sjálfum.

            Báðir voru þeir nákomnir mönnum sem hófu nýtt tímaskeið fræðslu með því að skrásetja guðspjöllin sem voru í raun ævisaga Krists, frásagnir af fræðslu hans og lýsing þeirra kraftaverka sem fylgdu boðunarstarfi hans, og staðfestu það þar með. Tveir menn sem báru rómversk nöfn hófu þetta starf. Annar var Markús en Pétur las honum fyrir endurminningar sínar. Hann færði frásögnina í letur og bætti við ótal smáatriðum sem bera hinum upprunalega sögumanni vitni. Hinn var Lúkas sem var læknir og hafði kannski fyrst og fremst snúist frá heiðni til gyðingatrúar. Hann fylgdi Páli, einkum í síðustu ferð hans til Rómar. Kannski hitti hann Markús þar og lærði af guðspjalli hans og hlaut þar með innblástur til að skrifa sitt eigið guðspjall sem ekki var byggt á einni heimild eins og Markúsarguðspjall, heldur eins mörgum og unnt var.

            Kannski ferðaðist Lúkas aftur til Sýrlands og Júdeu og heimsótti Jóhannes á leiðinni til Efesus, og kannski kynntist hann þar vitnisburði Maríu, skrásettum að hluta, og að hluta lifandi í minningu Jóhannesar sjálfs. Á þennan hátt getur verið að hann hafi komist yfir frásögn af barnæsku Jesú í arameísku skjali sem Jóhannes hefur varðveitt, en aðeins hans guðspjall hefst á frásögn af þeim atburðum. Þegar hann heyrði um textann af lofsöng Maríu hefur hann þar séð nokkuð sem hann kannaðist við úr prédikun Páls: að upprunalegi sáttmáli Guðs við Abraham stæði að baki gervallri hinni gyðinglegu siðvenju, og að sá sáttmáli var seinna endurnýjaður af Móse á Sínaífjalli. Hann hefur áreiðanlega minnst orða Páls postula sem rituð voru í bréfi hans til Galatamanna: að ambáttin Hagar, en hún átti ófrjáls börn með Abraham, sé tákn um þrældóminn í Móselögunum. En aftur á móti væri Ísak forfaðir Jakobs og patríarkanna sem komnir voru af Abraham og Söru, frjálsborinni konu hans. Hagar var tákn um þáverandi stöðu Jerúsalem „sem er í ánauð ásamt börnum sínum“; en Sara táknaði Jerúsalem sem er í hæðum, en „hún er frjáls og hún er móðir vor“ (Gal 4, 21–31). Því hefur Lúkast glaðst við mjög þegar hann sá þessi orð í lofsöng Maríu þar sem hún prísaði upprunalega sáttmálann sem gerður var við Abraham: „Hann hefur minnst miskunnar sinnar ... eins og hann hét feðrum vorum, Abraham og niðjum hans, eilíflega“. Þannig veitti boðskapurinn sem Páll prédikaði, í hinum upprunalega sáttmála sem Abraham gerði, Mósetímabilinu nytsemdartilgang. Því féll hinn upprunalegi sáttmáli Abrahams að innsæi Maríu sem var nú orðin Guðsmóðir og bar undir belti hið fullkomna sæði sem hefja skyldi hið endanlega tímaskeið, ekki aðeins hinnar gyðinglegu hefðar heldur allra þjóða sem Melkísedek, presturinn sem fórnaði brauði og víni, hafði skilið fyrir þeirra hönd þegar Abraham heiðraði hann og galt honum tíund. Amen.