Stefánsmessa 2009, Stykkishólmur

 

            Stundum verða menn hugsi yfir því að daginn eftir að haldinn er hátíðlegur fæðingardagur hins guðdómlega frelsara frá Betlehem skuli kirkjan minnast dauða fyrsta píslarvottsins, heilags Stefáns. Þökk sé rannsóknum guðspjallamannsins Lúkasar hefur varðveist frásögnin um fyrstu daga kirkjunnar í Postulasögunni en þar er sjónum sérstaklega beint að sögu heilags Stefáns.

            Innganga píslarvotts til himna er talin fæðingardagur hans til eilífs lífs. Stundum veldur þessi staðreynd því að menn tengja latneska orðið „natalitia“ við hátíð Stefáns. En við þurfum ekki að víkja svo langt frá frásögn guðspjallsins um æsku Krists til að finna þar samsvörun við atburði í lífi hans þar sem ofbeldisfullur dauðdagi kemur við sögu – öllu heldur margir slíkir, því að morð hinna saklausu að skipan Heródesar til þess að myrða hugsanlegan arftaka konungdóms Gyðinga samsvarar þessu og meira en það. Og þar sem þessir sakleysingjar eru nú taldir sannir dýrlingar urðu þeir það tæknilega séð á undan píslarvætti Stefáns.

            Lúkas greinir frá því að Stefán hafi verið einn úr hópi sjö manna sem valdir voru úr hinni nýju og vaxandi kirkju í Jerúsalem til að annast dreifingu matar til grískra ekkna í samfélaginu. Þeir voru einnig sagðir djáknar en hlutverk þeirra í valdaröðinni fólst í því að sinna þörfum fólks en einnig að framkvæma ákveðna helgisiði. Hinn sæli Fra Angelico hefur málað nokkrar fagrar myndir úr lífi hl. Stefáns í kapellu nokkurri í Vatíkaninu en það var hluti af myndaröð sem sýndu ævi og píslarvætti heilags Lárentínusar. Hann er klæddur í kápu djáknans – við vígslu sína, í starfi sínu meðal hinna fátæku, og að ég hygg við píslarvætti sitt. Í öllu þessu er andlit hans málað með undraverðum annarsheimssvip og rósemd, sennilega sakir þess að málarinn minntist þeirra orða er lýsa honum þegar hann hóf ræðu sína frammi fyrir ráðinu: „ásjóna hans var sem engils ásjóna“.

            Lúkas lýsir vel hatri andstæðinga hans. Þeim féll afar illa við trúskipti hans og létu handtaka hann. Í ræðu sinni fór hann yfir alla sögu gyðingdómsins og lauk henni með hörðum ásökunum á hendur þeim fyrir harðýðgi þeirra. Þeir trylltust við þessi roð hans og sóttu að honum gnístandi tönnum um leið og honum birtist sýn þar sem Jesús, Mannssonurinn, stóð Föðurnum til hægri handar. Þeir réðust að honum og drógu hann með valdi út fyrir Jerúsalem þar sem þeir grýttu hann til bana. Þeir lögðu yfirhafnir sínar að fótum ungum manni sem er Sál hét og var framtíðarpostuli. Þegar Stefán andaðist hrópaði hann, líkt og Kristur, „Drottinn, lát þá ekki gjalda þessarar syndar!“, og síðan „sofnaði hann“, eins og Lúkas orðar það.

            Kirkjan í Jerúsalem minntist dauðadaga hans hátíðlega svo að Lúkas hlýtur að hafa haft að þessu marga heimildarmenn. Þegar við minnumst þessa atburðar sameinumst við um söguna og þessar heilögu ásakanir mikillar sorgar og æðstu væntingar og gleði sem fylgir dauða hvers píslarvotts kirkjunnar. Amen.