Stefánsmessa, 2. dagur jóla 2007, Stykkishólmur

 

            Heilagur Stefán var fyrsti píslarvottur kirkjunnar af mörgum. Það vekur upp spurninguna um stöðu píslarvotta í lífi lærisveina Krists, jafnvel í lífi sérhvers lærisveins Krists. Líf og dauði píslarvotts vekur upp margar spurningar sem yfirleitt er að leita utan við aðstæður dauða þeirra, um það hvers vegna píslarvottarnir hafi kosið að deyja. Drottinn vor varaði okkur við því að sannur lærisveinn hans yrði að vera reiðubúinn að taka upp kross sinn og fylgja honum, því það var hluti af niðurlægjandi aðferð Rómverja að hver sá sem þeir tóku af lífi yrði að bera kross sinn á aftökustað, líkt og á altarinu og í einingu við kross Krists sem hann hafi sjálfur valið. Lok ævi hans markast ekki af dauðanum sjálfum heldur af dauða með markmiði.

            Ásamt Kristi játa lærisveinarnir að ekki er unnt að sigrast á illsku heimsins með afli, heldur með því að taka við öllum sársauka hennar og hljóta að lokum verðlaun fyrir, þó ekki beinlínis fyrir liðnar þjáningar, heldur fyrir staðfestu sína í vitnisburðinum um Krist og fyrir nærveru á jörðinni í leyndardómsfullum líkama hans.

            Stundum eru menn dregnir fyrir rétt og ásakaðir. Þannig var því ekki farið um tvo píslarvotta sem ekki hafa enn verið teknir í tölu blessaðra svo ég viti, né heldur um þá fjallað af dómstólum kirkjunnar, en þeir dóu báðir á síðasta ári. Bæði voru þau ítölsk, reglusystir og prestur, systirin (systir Leonella Sgorbati) í Sómalíu og presturinn (séra Andrea Santoro) í Tyrklandi. Systirin dó vegna illa ígrundaðra eða fremur ógrundaðra viðbragða við athugasemdum páfa í Regensburg í fyrra um valdið sem íslam notaði. Hann vitnaði þar til orða býsansks keisara sem átti í viðræðum við persneskan  leiðtoga íslamstrúarmanna sem talaði að sögn páfa „allt of hranalega“ um þessi málefni. Í uppþotunum sem á eftir fylgdu var ítalska systirin skotin af handahófi og meðan verið var að flytja hana á sjúkrahjús hrópaði hún í sífellu: „Ég fyrirgef ykkur...“. Presturinn var að biðjast fyrir í kirkju sinni í afskekktum hluta Tyrklands þar sem oft hefur ríkt spenna milli íslamskra manna og kristinna. Morðinginn var gripinn en móðir hans sagði að hann hefði aðeins verið að fara að vilja Allah.

            En sennilega hefur meirihluti kristinna píslarvotta í rás sögunnar, líkt og Stefán, verið tekinn af lífi eftir réttarhöld og dauðadóm. Þetta einfaldar spurninguna mjög, því að spurningin beinist að tryggð píslarvottsins við Guð og kirkjuna, í einingu við þjáningar Krists. En það er ekki aðeins eftir kyrrláta íhugun sem menn ákveða að taka á móti þjáningunum. Ástæðurnar liggja dýpra. Píslarvotturinn er þegar bundinn Kristi einingarböndum kærleikans fyrir þann andlega ávinning sem hann hefur þegið og er langtum meiri en hann fær tjáð með þakkarorðum sínum. Það er eins og Kristur hafi tekið hann í sinn eilífa kærleiks- og náðarfaðm. Tryggðin við hann er til tákns um píslarvætti fyrir náð og er því til marks um eins konar loka-endurfæðingu til Guðs. Því var aftökudagurinn í fornum píslarvottaskrám talinn „himneskur fæðingardagur“. Þeir sem rannsaka sönnunargögn í Stjórnardeild dýrlingavals hafa fyrirmæli um að beina athygli sinni sérstaklega að dauðadaga píslarvottsins fremur en að fyrra lífi hans. Þeir rannsaka atburði af sérstakri andlegri nákvæmni og kanna hvort orð og gerðir píslarvottsins, sem birtast í framkomu hans, sýni í raun að þar komi fram það sem kalla mætti atbeina náðarinnar. Því að hvatinn að baki gjörðum píslarvottsins, með tilliti til sérstakra tengsla hans við kirkjuna sem líkama Krists, verður að vera yfirnáttúrlegur, þannig að við erum hér að hugsa um yfirnáttúrlegan stuðning frá himnum við píslarvottinn á dauðastundu hans. Þetta er það sem gerir píslarvottinn að því sem hann er; og ekkert fær sigrast á því né heldur komið í staðinn fyrir það.

            Og þetta var fullkomlega ljóst varðandi dauða Stefáns. Hann mætti ásakendum sínum með engilsásýnd; hann bað um himneska fyrirgefningu þeim til handa sem drápu hann og vitnaði um himnana opna og að hann sæi Krist til hægri handar Föðurnum þaðan sem hann byði hann velkominn til himna úr þjáningum sínum sem sameina hann svo algjörlega þjáningum Krists.

            Við lofum þjáningarnar en við lofum sigurinn enn meir: Þetta er sigur sem krýnir hvern píslarvott Guðs hans eigin kórónu og gerir hann óendanlega sterkan og óendanlega kærleiksríkan verkamann að starfi mitt í öllum hinum mannlega veikleika. Amen.