Pétursmessa og Páls 2007, Stykkishólmur

 

            Við höldum sameiginlega meginhátíðir þeirra postula Péturs og Páls, ekki síst sakir þess að forsjónin sendi þessa Gyðinga báða sem skiptu um trú, fiskimanninn frá Galíleu og selótann frá Tarsus sem ofsótti kristna menn, til Rómar, miðstöðvar hins menntaða heims þar sem þeir létu lífið í trúarofsóknum Nerós keisara. Þeir voru blórabögglarnir fyrir óvinsældir Nerós. Pétur var krossfestur, en á hvolfi til tákns um fyrirlitningu, í sirkusnum vestur af núverandi basilíku sem reist er á grunni fyrri basilíku sem Constantínus lét reisa. Altari beggja er talið vera beint yfir þeim stað þar sem hann var grafinn í kirkjugarðinum. Páll var afhöfðaður utan við Róm á stað sem kallast „gosbrunnarnir þrír“, og sagðir eru vera þar sem höfuð hann snerti jörðina þrisvar. Hann var jarðsettur á stað við Ostia-veginn, og þar var seinna reist basilíka heilags Páls utan múra og var núverandi basilíka smíðuð í stað þeirrar er eyðilagðist í eldsvoða árið 1823.

            Ítölsk kona, fornleifafræðingur, fann fyrir mikið harðfylgi líkamsleifar af manni sem sennilega var Pétur postuli og höfðu þær verið fjarlægðar úr smákistu úr steini. Nálægt því fannst þessi áletrun á vegg: „Pétur er hér“. Innihaldið hafði verið varðveitt og komu þar í ljós öll beinin af einni beinagrind nema fæturnir (kannski líkaminn hafi slitnað sundur þegar hann var fjarlægður og fæturnir orðið eftir, fastir efst á krossinum). Páll páfi VI viðurkenndi fund hennar árið 1968. Fornleifafræðingar fundu efsta hluta þess sem sennilega var gröf Páls postula árið 2005 undir altari basilíku St. Páls.

            Þetta er það sem vitað erum afdrif postulanna beggja. En líka hafa varðveist skriflegar minjar, að ekki sé minnst á hina geysilega miklu arfleifð sem þeim tengist. Ýmis rit hafa einnig verið eignuð þeim og kunna að hafa verið færð í letur af aðstoðarmönnum, líkt og sum nútímaskjöl páfastóls, og hefur undirskrift þeirra þá fengið þeim endanlegt gildi, og ennfremur ber að nefna frásögn Lúkasar í Postulasögunni.

            Hún er miklu fyllri fyrir skrif Páls. Pétur varpaði ekki rýrð á þau en sagði þó að þau væru hörð undir tönn. Það er af eðli þeirra, því þau snúast öll um kenninguna og eru að auki siðferðileg hvatningarit, eða upphafningarrit sem sýna kristindóminn í eðli sínu að verki í hinum tímalausa leyndardómi Krists, sem á hlutdeild í hinum endanlega raunveruleika á himnum. Þessi skrif eru óaðgreinanleg frá frásögn Páls sjálfs í síðara bréfi hans til Korintumanna, í lok 11 kafla. Hann hafði orðið fyrir líkamlegu ofbeldi og lent í alls kyns hættum, og mesta hættan stafaði af falsbræðrum. Þetta fór saman við óviðjafnanlegt ævistarf prédikunar og skrifa, en líklega hefur hann lesið fyrir.

            Hann gerði bæði grein fyrir órofa andlegu samhengi kristindóms og Gyðingatrúar og því rofi sem kom á boðunarferðirnar til heiðingjanna, en það starf stendur enn yfir.

            Tónninn í báðum bréfum Péturs er annar. Hið fyrra þeirra ritar hann í Róm (sem hann kallar „Babýlon“) til safnaða í Litlu-Asíu. Hann færir þeim ekki aðeins uppörvun heldur styrkjandi náð. Hann sýnir þeim fram á það hversu sterk trú þeirra sé og rætur hennar. Trú og stöðugt og óbilandi afturhvarf til „standið stöðugir í kærleikanum “, er boðskapur hans. Hann minnist á vanda þræla og giftra kvenna (sennilega á hann þar við konur sem tekið hafa kristna trú  en eru giftar heiðingjum). Erfiðleikar kristinna manna hafa enn ekki náð því stigi að þeir séu ofsóttir, og varð þeim báðum, Pétri og Páli, loks að aldurtila. Þið eigið að taka erfiðleikum eins og Guð vill, en hann mun reisa ykkur upp til dýrðar sinnar eftir allar þjáningarnar. Í síðara bréfinu byrjar hann á því góða sem leiðir af trúnni á Jesú Krist, og lýsir ummyndun Krists sem hann varð vitni að þegar Faðirinn talaði, en allt er þetta fyrirmynd að trúfesti sem fyrir var spáð í ritum Gyðinga. En dagur Drottins, sem spámennirnir sáu fyrir, er í vændum, og í því ljósi er heimurinn hverfull. Hann talar eins og læknir sem starfar að því af öllu afli að lækna ósætti í andlegum líkama og leiðir hjörð sína í kærleika og samúð.

            Tveir mismunandi hirðar vinna sumpart með sömu aðferðum á stórkostlegan og innilegan hátt: og mannlegu starfi þeirra lýkur með grimmilegum píslarvættisdauða, en þeir eru þó sigursælir að verki í kirkjunni sem hinn endanlegi hyrningarsteinn hennar, á eftir Kristi sjálfum, en eins og sagt var á fimmtu öld: „Pétur hefur talað fyrir munn Leós“. Og hann gerir það enn: í samþjappaðri mynd í eftirmönnum Péturs, og í dreifðari, en almennari mynd, í fræðslu Páls postula. Amen.