Gamlársdagur 31. desember 2004, Stykkishólmur

 

          Nú er komið að lokum gamla ársins og við stöndum eftir með þakklæti okkar og eftirsjá. Siðferðilegt uppgjör okkar allra er á svipuðum nótum og er mjög háð lunderni okkar.

          Ef við erum bjartsýn að eðlisfari teljum við upp góðu hlutina fyrst. Við álítum að þetta eða hitt hefði ekki endilega þurft að gerast – en það gerðist! Og við erum þakklát fyrir það. En við getum líka talið að þetta eða hitt hefði ekki átt að gerast – en það gerðist! Og okkur þykir það leitt. Samt erum við líka þakklát því nýja árið býður okkur upp á möguleika til að hagnýta betur reynslu okkar og einkum þó andlega reynslu okkar.

          Svo margt er undir lunderni okkar komið. Ef við erum opin og viðbúin erum við reiðubúin til að gegna kalli meðbræðra okkar og þar með Guðs. Þetta er ekki aðgerðaleysi heldur athafnasemi sem er bæði virk og íhugul. Þetta ber ekki vott um deyfð og drunga heldur um lífsfjör og kraft sem verður að smita til annarra og ná til okkar allra, karla jafnt sem kvenna – já, barna líka!

          Þetta sýnir ekki deyfð og drunga heldur hugrekki. Sá sem sýnir raunverulegt hugrekki þarf ekki að eyða í það mikilli orku, heldur er hann glaður. Og öll tengjumst við í tímanum. Enda þótt tímabelti og lengdargráður hlaupi hratt frá austri til vesturs, frá því sem búist er við, rennur upp, og er loks liðin tíð. Reynsla okkar af tímanum er hin sama og skiptir þá engu hvaða tímaviðmið er notað í okkar tímabelti.

          Í prédikun sinni frá í fyrra á fyrstu kvöldmessu hinnar miklu hátíðar morgundagsins þar sem Te Deum var einnig sungið, hóf Jóhannes Páll páfi II mál sitt í Péturskirkjunni með þessum vel völdu orðum um tímann:

„Te Deum laudamus! Þannig syngur kirkjan Guði sinn þakkarsöng meðan hún enn fagnar fæðingu Drottins. Á þessari endurminningaríku kvöldfagnaðarstund er athygli okkar beint að hinni fullkomnu samsvörun sólarársins við kirkjuárið, að tveimur tímaskeiðum sem liggja til grundvallar tveimur víddum tímans. Í fyrstu víddinni fylgja dagarnir, mánuðurnir og árin hvert á eftir öðru í alheims-takti þar sem mannshugurinn greinir áhrif hinnar guðdómlegu, skapandi visku. Þess vegna segir kirkjan: Te Deum laudamus!

2. Hin vídd tímans sem þessi kvöldmessa bendir á er saga hjálpræðisins. Miðja hennar og meginatriði er leyndardómur Krists... Kristur er miðdepill sögunnar og alheimsins; hann er hin nýja sól sem rann upp „af hæðum“ (Lk 1, 78) yfir heiminn, sól sem beinir öllum hlutum að lokatakmarki sögunnar.

Á dögunum á milli jóla og nýárs falla þessar tvær víddir tímans saman í eitt á einkar glæsilegan hátt. Það er eins og eilífð Guðs hafi birst í tíma mannanna. Hið eilífa verður þannig núverandi „andartak“, svo að hringrás endurtekningar daga og ára endi ekki í tilgangslausu tómi.

3. Te Deum laudamus! Já, við lofum þig, Faðir, drottnara himins og jarðar. Við þökkum þér, að þú sendir okkur Son þinn sem lítið barn til þess að fullna tímann í samræmi við miskunnarríkan vilja þinn (sbr. Mt 11, 25–26). Í honum, eingetnum Syni þínum, veitir þú mannkyni aðgang að eilífu hjálpræði.

Við þökkum þér fyrir óteljandi gjafir þínar sem þú hefur fært okkur á árinu. Við lofum þig og þökkum þér ásamt Maríu sem „gaf heiminum höfund lífsins“ (Antif. lit.)

          Því er það svo, að jafnvel þó að auðvelt sé að halda að tímarnir séu tvennir með upphaf sitt og endi – ár heimsins og kirkjuárið – þá minnir hinn heilagi faðir okkur á að þeir hafa sameinast á þessu andartaki. Vídd heimsársins snertir vídd kirkjuársins „á andartaki“. Andartaki sem sker straum tímans, eða kannski væri réttara að kalla það „tímalengd“ því tíminn mælir hversu lengi eitthvað er að líða; og eilífðin, sem óbreytanlegt „nú“ getur fallið saman við það „sem gerist núna“, eins og við orðum það, frá einu andartaki til hins næsta. Og í þessu núi mætum við Guði raunverulega, í raun og veru aðeins þar, í sérhverju núi.

          Þess vegna fellur þetta nú hins nýja árs innan í seinkað núið frá jólahátíðinni og þar mætum við Guði: Föðurnum, holdgerðum Syni hans og Heilögum anda. Faðirinn talaði í tímanum, stutt og af mætti; Sonurinn fæddist sem maður og lifði í tímanum og dó svo og reis upp í tímanum og steig upp úr tímanum; og Heilagur andi gerir tímann að þeim stað er sköpunin og heilagleikinn mætast. Og allt þetta, sem við þekkjum úr lífi okkar nú á tímum, var reynsla þess tíma er Guð tók á sig manns mynd. Og fyrir þessa staðreynd, þessa löngu liðnu atburði, sjáum við hinn eilífa Guð sem var viðstaddur þá, í reynslu okkar nú á tímum.

          Þess vegna eru „þá“ þessara tíma og „nú“ okkar tíma að eilífu runnin saman í eitt. Rétt eins og enginn tími væri til. En tíminn er til og við verðum að lifa í honum og við verðum jafnframt að lifa í þránni eftir að komast aftur í það tímaleysi sem virðist þjóta framhjá okkur.

          Nú, þegar skerast árin 2004 og 2005, hljótum við dágóðan skerf guðdómlegs hugrekkis til að fylgja okkur á nýja árinu svo að þrá okkar eftir eilífðinni minnki ekki. Við erum eins og menn sem hafa vaknað af svefni fyrir sakir fæðingar hins eilífa mitt í því sem er tímanlegt og því óraunverulegra. Amen.