Paul Klee: Angelus Novus, 1920

Walter Benjamin:

Engill sögunnar

Mein Flügel ist zum Schwung bereit,
ich kehrte gern zurück,
denn blieb ich auch lebendige Zeit,
ich hätte wenig Glück.

Gerschom Scholem: Kveðja frá Angelus

(Vængur minn er reiddur til flugs,
helst vildi ég snúa til baka,
því þótt dvöl mín hér yrði full af lífi
myndi ég lítillar gæfu njóta.)

Til er mynd eftir Klee, sem heitir Angelus Novus. Á henni getur að líta engil, sem virðist í þann veginn að fara burt frá einhverju sem hann starir á. Augun eru glennt upp, munnurinn opinn og vængirnir þandir. Þannig hlýtur engill sögunnar að líta út. Hann snýr andliti sínu að fortíðinni. Þar sem okkur birtist keðja atburða sér hann eitt allsherjar hörmungarslys sem hleður án afláts rústum á rústir ofan og slengir þeim fram fyrir fætur honum. Helst vildi hann staldra við, vekja hina dauðu og setja saman það sem sundrast hefur. En frá Paradís berst stormur, sem tekur í vængi hans af þvílíkum krafti að engillinn getur ekki lengur dregið þá að sér. Þessi stormur hrekur hann viðstöðulaust inn í framtíðina, sem hann snýr baki í, meðan rústirnar hlaðast upp fyrir framan hann allt til himins. Það sem við nefnum framfarir er þessi stormur.




Es gibt ein Bild von Klee, das Angelus Novus heißt. Ein Engel ist darauf dargestellt, der aussieht, als wäre er im Begriff, sich von etwas zu entfernen, worauf er starrt. Seine Augen sind aufgerissen, sein Mund ist offen und seine Flügel sind ausgespannt. Der Engel der Geschichte muß so aussehen. Er hat das Antlitz der Vergangenheit zugewandt. Wo eine Kette von Begebenheiten vor uns erscheint, da sieht er eine einzige Katastrophe, die unablässig Trümmer auf Trümmer häuft und sie ihm vor die Füße schleudert. Er möchte wohl verweilen, die Toten wecken und das Zerschlagene zusammenfügen. Aber ein Sturm weht vom Paradiese her, der sich in seinen Flügeln verfangen hat und so stark ist, daß der Engel sie nicht mehr schließen kann. Dieser Sturm treibt ihn unaufhaltsam in die Zukunft, der er den Rücken kehrt, während der Trümmerhaufen vor ihm zum Himmel wächst. Das, was wir den Fortschritt nennen, ist dieser Sturm.

Walter Benjamin: „Über den Begriff der Geschichte“, Illuminationen, Frankfurt/M. 1977, 251-262.

Heiner Müller:

Engillinn ógæfusami

Að baki honum skolar upp fortíðinni, hún hleður grjóthröngli ofan á vængi hans og axlir, með óhljóðum eins og af trumbum gröfnum í jörð, á meðan framtíðin safnast upp fyrir framan hann, þrýstist inn í augun á honum, sprengir augasteinana eins og stjarna, umsnýr orðinu í glymjandi barefli, kyrkir hann með andardrætti sínum. Nokkra hríð má enn sjá vængjasláttinn, drunur heyrast er grjótið hrynur framan við ofan við aftan við hann, hávaðinn því meiri sem tilgangslaus hreyfingin verður ákafari, æ sjaldnar þegar hægist á henni. Þá lykst yfir hann augnablikið: á stæðinu sem hratt fylltist af hröngli fellur ró yfir engilinn ógæfusama sem bíður eftir sögunni í steinrunnu flugi augnaráði andardrætti. Uns þytur voldugs vængjasláttar bylgjast um grjótið á ný og gefur flug hans til kynna.

Ógæfusamur engill 2

Milli tveggja borga
hyldýpið eftir múrinn
Vindur í axlir Ókunnug
höndin á einmana holdi
Engillinn ennþá heyri ég til hans
en hann á sér ekki lengur neitt andlit
nema þitt sem ég þekki ekki



Heiner Müller:

Der glücklose Engel

Hinter ihm schwemmt Vergangenheit an, schüttet Geröll auf Flügel und Schultern, mit Lärm wie von begrabnen Trommeln, während vor ihm sich die Zukunft staut, seine Augen eindrückt, die Augäpfel sprengt wie ein Stern, das Wort umdreht zum tönenden Knebel, ihn würgt mit seinem Atem. Eine Zeit lang sieht man noch sein Flügelschlagen, hört in das Rauschen die Steinschläge vor über hinter ihm niedergehn, lauter je heftiger die vergebliche Bewegung, vereinzelt, wenn sie langsamer wird. Dann schließt sich über ihm der Augenblick: auf dem schnell verschütteten Stehplatz kommt der glücklose Engel zur Ruhe, wartend auf Geschichte in der Versteinerung von Flug Blick Atem. Bis das erneute Rauschen mächtiger Flügelschläge sich in Wellen durch den Stein fortpflanzt und seinen Flug anzeigt.

Glückloser Engel 2

Zwischen Stadt und Stadt
nach der Mauer der Abgrund
Wind an den Schultern Die fremde
Hand am einsamen Fleisch
Der Engel ich höre ihn noch
aber er hat kein Gesicht mehr als
Deines das ich nicht kenne

Laurie Anderson:

Draumurinn áður fyrr

(Handa Walter Benjamin)

Hans og Gréta eru á lífi og heil heilsu
Og þau búa í Berlín
Hún er gengilbeina á kokkteilbar
Hann fékk hlutverk í Fassbindermynd
Og núna hanga þau úti á kvöldin
drekka snafs og gin
Og hún segir: Hans, þú ert virkilega að draga mig í svaðið
Og hann segir: Gréta, þú getur verið svo andstyggileg
Hann segir: Ég hef sóað lífi mínu í þessa asnalegu þjóðsögu okkar
Þegar ástin mín eina og sanna
var nornin vonda

Hún sagði: Hvað er saga?
Og hann sagði; Sagan er engill sem
hrekst undan vindi aftur á bak inn í framtíðina
Hann sagði: Sagan er haugur af rústum
Og engillinn vill snúa til baka og koma öllu í samt lag
Lagfæra það sem farið hefur úrskeiðis
En frá Paradís berst stormur
Og stormurinn feykir englinum stöðugt
aftur á bak inn í framtíðina.
Og þennan storm, þennan storm
köllum við
framfarir



Laurie Anderson:

The Dream Before

(For Walter Benjamin)

Hansel and Gretel are alive and well
And they're living in Berlin
She is a cocktail waitress
He had a part in a Fassbinder film
And they sit around at night now
drinking schnapps and gin
And she says: Hansel, you're really bringing me down
And he says: Gretel, you can really be a bitch
He says: I've wasted my life on our stupid legend
When my one and only love
was the wicked witch.

She said: What is history?
And he said; History is an angel
being blown backwards into the future
He said: History is a pile of debris
And the angel wants to go back and fix things
To repair the things that have been broken
But there is a storm blowing from Paradise
And the storm keeps blowing the angel
backwards into the future.
And this storm, this storm
is called
Progress

Þýðandi: Guðsteinn Bjarnason
Til baka á heimasíðu: gsteinn
Vefslóð þessarar síðu: http://www.simnet.is/gsteinn/angelus.htm