Keldur Sagan

Sagan

Fyrstu heimildir um byggð á Keldum er frá 974 en þá bjó þar Ingjaldur Höskuldsson en hans er getið í Njálu og þá helst er hann brást brennumönnum og samskiptum þeirra við Eystri-Rangá.
Í Keldnahraunum og næsta nágrenni Keldna hafa fundist leifar af 16-17 bæjarrústum.
Þekktastir eru bæir sem koma við sögu í Njálu, Tröllaskógur og landnámsjörðin Sandgil sem segir frá í Njálu en þaðan komu menn sem sóttu að Gunnari við Knafahóla ásamt fleirum.
Í landi Keldna koma nokkrir af þeim afdrifaríku bardögum úr Njálu fyrir og má þar nefna fyrirsátina við Knafahóla og síðan bardagan við Gunnarsstein. Ingjaldur brást brennumönnum og fundar þeirra við Rangá

Gunnarssteinn hægra meginn á mynd

Stóri bardaginn á Keldum var ekki háður með vopnum í þeim skilningi, en sá bardagi sem stóð lengst og ekki náðst fullur sigur á enn er bardaginn við landeyðinguna og sandfokið.
1511 gaus Hekla stórgosi og spúði vikri til suðurs og suð-vesturs og lagði þykkt lag yfir nágrenni sitt. Þetta varð vendipunktur fyrir Rangárvellina en það er landsvæðið á milli Rangánna, þá hófst landeyðing sem ekki er fyllilega stöðvuð enn og lagði tugi jarða í eyði.
Þar sem nú er lítt gróið hraun bera gömul örnefni vitni um betri tíð. Eldiviðarhraun, Tröllaskógur, Litliskógur, Melakot og Laufflatahraun.

Fyrir því er ég hrelldur
Að nú er það komið í svartan sand,
Seiðurinn því veldur
Seiðurinn illi veldur

Svo hljóðar gamall húsgangur .

16 til 17 eyðibíla rústir í Keldnalandi er vísbending um gróðurlendi fyrr á öldum.
Keldnabændur börðust við sandinn og breyttu vörn í sókn og hefur verið sáð grasfræi og lúpínu í á stór landsvæði bæði af ábúendum og Landgræðslu Ríkisins. Nú er búið að gróðursetja nokkur hundruð þúsund trjáplanta í svartan sandinn og dafna vel. En langt er í land með að vinna til baka það sem tapað er