|
"Erum þegar búin
að tengja
500 þúsund Íslendinga"
segir Oddur Helgason hjá ORG ættfræðiþjónustunni
en hann ætlar að vera með kynningarbás
á Handverki 2001 á Hrafnagili um aðra
helgi og kynna þar ættfræðirannsóknir
ættfræðiþjónustunnar.
"Veistu að við erum skyldir," sagði
Oddur Helgason, ættfræðingur og einn
af aðstandendum ORG ættfræðiþjónustunnar,
þegar ég gekk inn í kjallarann á
Hjarðarhaga 26 síðastliðinn laugardagseftirmiðdag
til að forvitnast um starf þessara áhugasömu
manna, sem lagt hafa eigur að veði og nótt
við dag að kanna og rekja ættir landsmanna.
Oddur settist síða við tölvu og
eftir að hafa bætt nafni mínu og sonar
míns í gagnagrunninn komu ýmsar
tengingar í ljós. Þar á meðal
frændsemi okkar Odds, sem varð til á
18. öld og einnig sú staðreynd að
sonur minn á foreldra sem tengjast nokkuð
fyrr eða í lok 17. aldar. Ekki náskylt
að dómi almennings en ættfræðingar
líta örðum augum á málin.
Hópurinn sem stendur að ORG ættfræðiþjónustunni
er búinn að vinna saman í fimm ár
og á þessum tíma náð
að taka saman ótrúlega miklar upplýsingar
um ættir íslendinga. Auk gagnagrunnsins,
sem þegar er aðgengilegur á tölvuformi,
er fjölda prentara og einnig handskrifaðra
heimilda að finna í höfuðstöðvum
ættfræðiþjónustunnar. "Ég
hef alltaf verið dellumaður," segir Oddur
"en þetta er eina dellan sem ég hef
aldrei lagt til hliðar og losna sennilega aldrei
við". Nú þegar eru um 500 þúsund
einstaklingar tengdir í gagnasafninu og er heildar
tengistuðull 83,27% og tengistuðull fyrir 20.
öldina er 87,60%, sem veðrur að teljast
hátt hlutfall. ORG ættfræðingar
hafa lagt mikla áherslu á söfnun
framætta og hafa við þá vinnu
einkum stuðst við ritaðar heimildir fyrri
tíma; heimildir á borð við kirkjubækur,
manntöl, dómabækur, skiptabækur
og skuldaskrár.
Ættfræði ekki metin
til fjár
Að baki þessu er mikil vinna og Oddur segir
að einungis sé unnt að vinna þetta
á tvennan hátt. "Annars vegar að
vinna með þjóðinni að söfnun
heimilda á sama hátt og gert hefur verið
um aldir eða nálgast málin á
sambærilegan hátt og Íslensk erfðagreining
gerir en til þess þarf mikla fjármuni."
Oddur segir varasamt aðætla að gera ættfræðina
að féþúfu og hafi umræður
er spunnust í kjölfar vandræða
Genelogia Islandorum skaðað fræðigreinina.
"Ég held þó að þar
sé um tímabundinn skaðleg áhrif
að ræða. Menn fóru að meta
ættfræðigrunna til fjár líkt
og verðbréf og lentu í að fara
yfir markið. Græðgi er aldri til góðs
og getur skemmt fyrir sem hún vissulega gerði
í áðurnefndu tilviki. Ættfræðin
er þjóðararfur okkar Íslendinga
og hún er líka þjóðarauður
okkar lít og fiskurinn í sjónum.
En það verður að vinna þetta
á réttan hátt og menn verða
að vinna saman." Oddur segir að þeir
hjá ORG ættfræðiþjónustunni
séu tilbúnir til samstarfs við alla
sem geti veitt upplýsingar og vilji vinna að
ættfræðiathugunum og rannsóknum
af áhuga og á þeim grundvelli sem
hún hafi veið unnin í gegnum aldirnar.
Ábúendatal Eyjafjarðar
og upplýsingabás á Handverki 2001
Að undanförnu hafa Oddur og
félagar hjá ORG ættfræðiþjónustunni
verði að vinna að ábúendatali
Eyjafjarðarsveitar eða þeirra þriggja
hreppa sem nú mynda þetta sveitarfélag.
"Við vinnum að þessu verkefni með
samstarfi við Kristján Sigfússon og
þegar er búið að yfirfara nokkuð
af ábúendatölum þessara hreppa.
Okkur skortir hins vegar enn talsvert af upplýsingum
til þess að bæata þann gagnagrunn
sem við erum að byggja upp til þess að
unnt verði að búa til sem heillegasta
mynd af ábúð á jörlum
í þessu byggðalagi. Þess vegna
ætlum við að vera til staðar á
Handverkssýningunni á Hrafnagili 9. til
12. ágúst næstkomandi og kynna þetta
verkefni og þá vonumst við til að
fá upplýsingar frá fólki
sem geta orðið okkur gagnlegar. Ég veit
að það er til talsvert af fólki
sem byr yfir vitneskju um þessi mál, bæði
eldra fólk og einnig fólk sem hefur lagt
sig eftir að huga að þessum málum.
Ég vonast til þess að hitta sem flesta
á sýningunni er geta lagt okkur nokkurt
lið í þessu efni sem öðrum.
Það koma á bilinu fimm til sjö
þúsund manns á þessa sýningu
og jafnvel mun fleira fólk ef vel tekst til þannig
að ég má vænta þess að
hitta fólk úr flestum landshlutum. Þetta
gæti gefið okkur margvíslegar upplýsingar
þótt aðalatriðið sé
að afla frekari gagna um fólk í Eyjafirði
vegna ábúendatalsins."
Fékk ómetanlegar upplýsingar
um sjómannahelgina
Oddur kvaðst hafa verið með
bás á kynningarsvæðinu á
hafnarbakknaum í Reykjavík um sjómannahelgina
í sumar. "Þar hitti ég margt
fólk sem hafði greinilega áhuga á
ættfræðinni. Ég rakti fólk
saman og sýndi því hvað við
erum að gera en fékk einnig margvíslegar
upplýsingar sem nú hafa skilað okkur
ótrúlegum gögnum. Annars er erfitt
að lýsa þessu með orðum. Fólk
verður hreinlega að koma og sjá á
hvern hátt er unnið.
Samstarf við marga aðila
En ættfræðingarnir á
Hjarðarhaganum sitja ekki einir við lestur handrita,
innslátt gagna og tengingar þeirra. Þeir
eiga samstarf við marga aðra aðila, jafn
opinbera sem einkaaðila. Sem dæmi um þá
má nefna erfðafræðinefnd, handritadeild
Landsbókasafns - Háskólabókasafns,
stofnun Árna Magnússonar, ýmis
héraðsskjalasöfn, Torfa Jónsson,
ættfræðing og Þór Magnússon
fyrrum þjóðminjavörð. Einnig
hefur ORG ættfræðiþjónustan
átt samstarf og samvinnu við aðila vestanhafs
þar á meðal ættfræðisafn
mormóna í Utah vegna rannsókna
á ættum Vestur-Íslendinga en ættfræðiþjónustan
hefur viðað að sér miklum upplýsingum
um vesturfarana og afkomendur þeirra í
Bandaríkjunum og Kanada.
Verðum að vinna fræðanna
vegna
Oddur hefur ákveðnar skoðanir
á hvernig vinna eigi að þessum málum.
"Það er ekki sama með hvað hugarfari
ættfræðin er unnin. Maður verður
að spyrja sjálfan sig hvort verið sé
að gera þetta fræðigreinarinnar
sjálfrar og á það höfum
við lagt áherslu hér. Hér er
um elstu og einnig almennustu fræðigrein Íslendinga
að ræða og hún byggist á
áhuga, þolinmæði, nákvæmni
og vinnu. "Oddur segir það áhugamál
ORG ættfræðiþjónustunnar
að geta tekið að sér og sinnt verkefnum
á sviði ættfræðirannsókna
auk þess að vinna að upplýsingaöflun
fyrir einstaklinga. Stofnun sem þessi þurfi
að geta starfað á sjálfbærum
grundvelli þótt áhugamennskan verði
alltaf hluti ættfræðirannsóknanna.
"Ég á mér þann draum,"
sagði Oddur "að ORG ættfræðiþjónustan
geti orðið að sjálfseignastofnun
þar sem bæði opinberir aðilar og
almenningur eiga að geta haft aðgang að
þeim upplýsingum sem þar eru að
finna. ORG ættfræðiþjónusta
var stofnuð með því markmiði
að allir Íslendingar geti vitað um ættir
sínar á hóflegu verði."
Oddur kvaðst í lokin vilja beina því
til fólks að lata vita og koma upplýsingum
á framfæri telji það sig finna
villur í bókum þar sem ættir
fólks eru til umfjöllunar. "Við
höfum þegar fengið mikið af ábendingum
um villur og við viljum frekar að tíu
manns láti okkur vita af sömu villunni en
að við fáum engar upplýsingar
um hana. Í því sambandi vil ég
benda fólki á vefsíðuna okkar
en þar er einnig að finna ýmsar upplýsingar
um ættfræðiþjónustuna.
Þar með var Oddur Helgason ættfræðingur
staðinn upp frá skrifborðinu og farinn
yfir að prentaranum sem hafði prentað ættartengsl
okkar auk fleiri tengsla á meðan við
spjölluðum yfir kaffibolla.
|
