Byggðasafn Húnvetninga
|
|
|
Á döfinni
|
Hákarlaskipið Ófeig lét Guðmundur Pétursson (f. 1853, d. 1934) bóndi og formaður í Ófeigsfirði smíða fyrir sig veturinn 1875. Þá var hann aðeins 22 ára og nýlega tekinn við búskap í Ófeigsfirði. Yfirsmiður var Jón Jónsson (f. 1819, d. 1883) frá Krossnesi. Sagt er að Jón hafi smíðað byrðinginn með aðstoðarmönnum á hálfum mánuði en Ófeigur er allur smíðaður úr rekaviði. Jón lærði hvergi skipasmíði en smíðaði nokkuð af bátum og er haft eftir dóttur hans að þeir Guðmundur munu hafa ráðið öllu um lag og smíði skipsins. Nagla alla og rær (ferhyrndar) smíðaði Guðmundur sjálfur í smiðju sinni. Fyrstu seglin á skipið voru einnig unnin heima í Ófeigsfirði úr íslenskri ull, fóru í þau 100 álnir vaðmáls.
Skipið var þungt undir árum og því sjaldan róið nema til og frá landi, en ávallt siglt ef kostur var. Í skipinu er aðeins eitt mastur sem var reist og fellt með talíum. Seglin eru tvö rásegl, hið neðra nefnt stórsegl, en hið efra fokka og er það mun minna. Í botni Ófeigs eru lifrarstíur sem væru teknar burt þegar skipið var notað til viðarflutninga og annars. Dælur voru um borð tvær, önnur framan við næst fremstu þóftu og hin framan við öftustu þóftu og tvö austurtrog. Þegar skipið var notað til flutninga var dælunum komið fyrir þar sem best hentaði. Súðarborðin voru blaðskeytt og skeytisnöglum hagað eftir því. Skorarnaglar voru með 15 cm. millibili án tillits til staðsetningar bandanna. Endanaglar í hverju bandstykki voru hnoðnaglar, en aðrir bandanaglar voru reknaglar. Höfuðbönd (reiði) voru gerð úr tjörukaðli, var þeim krækt í þar til gerðar lykkjur, sem festar voru utan á efstu borðin og borðstokkinn. Þegar mislengdir komu fram á köðlunum, var snúið upp á þá eða ofan af þeim eftir því sem með þurfti, vegna hæfilegrar lengdar. Kaðlarnir voru um 2" ummáls. Forstagur var enginn við reiðastall. Ekki var notuð vinda (spil) til að setja Ófeig, en setningstalíunni krókað í spillykkju framan í stefninu. Í hákarlalegum sat ræðarinn á kassa sem stóð á pallinum. Kompás var í skipinu og eldunaráhöld. Af þessari gerð voru þau hákarlaskip sem til veiða gengu á Ströndum á síðustu öld. Má og ætla, að Ófeigur sé að flestu leyti góður fulltrúi íslenskra skipa af stærra tagi, eins og þau tíðkuðust hér öldum saman. Hákarlavertíðin stóð síðari hluta vetrar, og var áhöfn skipsins í legunum 9-12 manns. Oft var legið úti dögum saman. Guðmundur í Ófeigsfirði byrjaði á því að hafa eld um borð og hita þar kaffi og mat. Útbúnaður til þeirrar eldamennsku var þó mjög ófullkominn eða í aðalatriðum þannig, að varakeðjan eða drekakeðjan var hringuð niður á annan pittinn og þar yfir settur pottgarmur, eldurinn síðan látinn koma í pottræksnið og ketillinn eða matarpotturinn yfir eins og á hlóðir. Ekki var þetta sældareldstó við að fást í misjöfnu veðri, en þó mikil framför, frá því sem áður var. Eigi var um neinar reglubundnar máltíðir að ræða á sjónum, heldur tók hver sér bita, þegar hann lysti, því að allir höfðu mat fyrir sig í kofforti, kistli eða skrínu. Sagt er að Guðmundur í Ófeigsfirði hafi alltaf haft með sér tvær flöskur af koníaki í hákarlalegur á Ófeigi. Annarri var skipt er fengist hafði fullur lifrarkassi miðskips, en hinni á leið í land.
Ófeigi var haldið alls 38 hákarlavertíðir, þá síðustu árið 1915, en fram til um 1935 var hann hafður til viðarflutninga. Voru þá lifrarkassarnir teknir úr honum, hann fylltur af rekaviði og dreginn af vélbáti. Eftir þetta lá skipið á hvolfi í Ófeigsfirði. Pétur Guðmundsson í Ófeigsfirði og systkin hans gáfu Þjóðminjasafni Íslands Ófeig 1939 og á árunum 1939-41 fóru fram viðgerðir á skipinu á vegum Þjóðminjasafns og Péturs í Ófeigsfirði, sonar Guðmundar. Ófeigur var fluttur að Reykjum í Hrútafirði vorið 1961 en þar hafði þá verið reistur skáli sérstaklega undir skipið.
|
|
|
|
Byggðasafn
Húnvetninga og Strandamanna |
|
